Bilim dünyasında çığır açan keşif! Balinalar gerçekten bir dil mi kullanıyor?

ABD merkezli Project CETI ve Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'den araştırmacılar, Dominica açıklarında yaşayan ispermeçet balinalarının coda adı verilen tıklamalarında insan konuşmasına benzer karmaşık iletişim desenleri saptadı. 2014-2018 yılları arasında Doğu Karayipler'de kaydedilen 15 farklı ispermeçet balinasına ait toplam 3 bin 948 coda üzerinde yapılan analizler, balina iletişiminin sanılandan çok daha sofistike ve yapılandırılmış olduğunu ortaya koydu. Elde edilen bulgular, hayvanlar alemi içinde insan fonolojisine en yakın iletişim sistemlerinden birinin ispermeçet balinaları tarafından kullanıldığını gösterdi. Araştırma ekibi, bu iletişim biçiminin, balinaların sosyal yapıları ve işbirlikçi yaşam tarzlarıyla doğrudan ilişkili olabileceğini belirtti.

Project CETI araştırmacıları: 'Coda'lar insan konuşmasını andırıyor'

Project CETI ve Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'den dilbilimci Gašper Beguš liderliğindeki ekip, ispermeçet balinası iletişiminde kullanılan coda tıklamalarının beş temel özelliğini detaylı biçimde inceledi. Araştırmacılar, bu beş özelliğin insan dillerindeki fonetik ve fonolojik yapılara benzediğini, hatta bağımsız evrimsel süreçlerle gelişmiş olabileceğini öne sürdü. Coda tıklamalarının, insan konuşmasında görülen kurallı ve yapılandırılmış desenlere sahip olduğu, uzunluk, ritim ve komşu seslerle etkileşim gibi parametrelerde tutarlılık gösterdiği tespit edildi. Ayrıca, balinaların bireysel olarak bu tıklamaları kullanma tarzlarının da değişiklik gösterdiği, bunun insanlarda görülen aksan veya lehçe farklılıklarına benzerlik taşıdığı vurgulandı. Bilim insanları, coda tıklamalarının anlamını henüz tam olarak çözemese de, bu iletişim sisteminin hayvanlar arasında şimdiye dek gözlemlenen en karmaşık yapılardan biri olduğunu açıkladı.

İki farklı coda türü: A-codalar ve i-codalar ayrımı

Çalışmada, ispermeçet balinası coda tıklamaları üzerinde yapılan detaylı analizler sonucunda, seslerin rezonans frekanslarına göre iki ana kategori belirlendi. Araştırmacılar, bir formanta sahip tıklamaları "a-codalar", iki formanta sahip olanları ise "i-codalar" olarak adlandırdı. A-codaların genellikle daha uzun olduğu, i-codaların ise kısa ve uzun formlarının bulunduğu tespit edildi. Bu ayrım, insan konuşmasındaki ünlü seslerin çeşitliliğine benzer bir fonetik sistemin balinalarda da var olduğunu gösterdi. Ayrıca, coda tıklamalarının komşu seslerle etkileşime girerek birleşik sesler oluşturabildiği, bu yönüyle insan konuşmasındaki bileşik seslere paralellik taşıdığı belirtildi. Her bir balinanın, bu sesleri kullanma biçiminde kendine özgü bir tarz geliştirdiği ve bu çeşitliliğin balina toplulukları arasında iletişimi daha da zenginleştirdiği ifade edildi.

İspermeçet balinası iletişim sistemi: Hayvanlar aleminde bir ilk

Project CETI ekibi, coda tıklamalarının yalnızca akustik olarak değil, aynı zamanda işlevsel ve yapısal açıdan da insan diline yakın özellikler taşıdığını açıkladı. Araştırmacılar, bu iletişim sisteminin bir dil olarak tanımlanıp tanımlanamayacağı konusunda temkinli davransa da, elde edilen verilerin ispermeçet balinası iletişiminin yapılandırılmış ve anlam taşıyan mesajlar oluşturabildiğine işaret ettiğini belirtti. Bilim insanları, bu sistemin tam anlamıyla bir dil olarak kabul edilebilmesi için tıklamaların anlamlarının kesin olarak çözülmesi gerektiğinin altını çizdi. Ancak, mevcut bulguların, balina iletişiminin esnek, birleştirilebilir parçalardan oluştuğunu ve insan fonolojisine benzer kuralları takip ettiğini gösterdiği vurgulandı. Bu sonuçlar, hayvanlar aleminde şimdiye dek gözlemlenen en sofistike iletişim sistemlerinden birinin ispermeçet balinalarında bulunduğunu ortaya koydu.