Ay'ın uzak yüzünde 4.2 milyar yıllık keşif

ETH Zürih önderliğinde yürütülen uluslararası bir araştırma, Ay'ın uzak yüzünde yer alan Dewar bölgesinde, 4.2 milyar yıl öncesine uzanan güçlü bir manyetik alanın izlerini ortaya çıkardı. Bilim insanları, yörüngeden elde edilen verilerle yaptıkları analizlerde, Dewar bölgesindeki manyetize kaya kütlesinin Ay'ın geçmişinde, Dünya'nın bugünkü manyetik alanının en az beşte biri kadar güçlü bir manyetik alan tarafından etkilenmiş olduğunu belirledi. Bu bulgu, Ay'ın çekirdeğinde bir zamanlar dinamo benzeri bir yapı çalışıp çalışmadığı sorusunu yeniden gündeme taşıdı ve gezegenimizin uydusunun manyetik geçmişine dair önemli bir ipucu sundu.

ETH Zürih ekibi: Dewar'da 4.2 milyar yıllık manyetik alan izine ulaştı

ETH Zürih'te doktora öğrencisi Xi Yang ve Yer ve Gezegen Bilimleri Bölümü'nden öğretim görevlisi Anna Mittelholz liderliğindeki araştırma ekibi, Ay'ın uzak yüzünde, Dünya'dan hiçbir zaman görünmeyen Dewar bölgesine odaklandı. Alman Uzay Merkezi'nin Uzay Araştırmaları Enstitüsü ve TU Berlin'den bilim insanlarının da katkı sunduğu bu çalışma, NASA'nın GRAIL uzay araçlarından ve Lunar Prospector ile Kaguya yörünge misyonlarından elde edilen verilerle gerçekleştirildi. Dewar bölgesinde tespit edilen manyetize kaya kütlesi, yaklaşık 4.2 milyar yıl önce oluşmuş ve bugünkü Dünya'nın manyetik alanının yaklaşık yüzde 20'sine denk gelen bir alan tarafından etkilenmiş görünüyor. Araştırmacılar, mikrotesla cinsinden ölçülen bu manyetik alanın minimum 11, en yüksek 22 mikrotesla değerlerine ulaştığını belirtiyor. Bu rakamlar, Ay'ın geçmişte beklenenden çok daha güçlü bir manyetik alana sahip olduğunu gösteriyor ve Ay'ın çekirdeğinde bir dinamo mekanizmasının çalışıp çalışmadığına dair tartışmaları derinleştiriyor.

Dewar bölgesinde manyetik alan ve yerçekimi anomalisinin kesişimi

Dewar bölgesi, Ay'ın uzak yüzünde yaklaşık 25 kilometre çapında, parlak ve kıvrımlı bir yüzey işaretine sahip bir alan olarak öne çıkıyor. Araştırma ekibi, bu bölgede hem belirgin bir manyetik alan anomalisinin hem de yerçekimi anomalisinin aynı noktada kesiştiğini tespit etti. Bu örtüşme, Ay'ın yerçekimi ve manyetizmasının ilk kez birlikte modellenmesine olanak tanıdı. Dewar'ın yüzeyinin altında, yaklaşık 60 kilometre genişliğinde ve 9 kilometre derinliğe ulaşan büyük bir kaya kütlesi bulunuyor. Bu kütle, çevresindeki kabuktan hem daha yoğun hem de çok daha güçlü şekilde manyetize olmuş durumda. Üst tabakada demir ve titanyum bakımından zengin topraklar yer alıyor. Ekip, bu özelliklerin, yer altında yavaşça soğuyan ve gömülü bir volkanizma ile ilişkilendirilebilecek eski bir magma akıntısına işaret ettiğini aktarıyor. Magmanın yavaşça soğumasıyla birlikte, kaya kütlesi kalıcı manyetizmasını kazanmış olabilir ve bu süreç, güçlü bir manyetik alanın varlığına işaret ediyor.

Apollo örnekleriyle çelişen bulgular: Ay'ın dinamosu tartışması yeniden alevlendi

Ay'ın manyetik geçmişiyle ilgili tartışmalar, Apollo görevlerinden getirilen kaya örneklerinin verdiği çelişkili sonuçlarla uzun süredir devam ediyor. Bazı laboratuvar analizleri, 4.25 ila 3.5 milyar yıl önce Ay'da güçlü ve uzun ömürlü bir manyetik alanın varlığını desteklerken, daha yakın tarihli incelemeler bu dönemde böyle bir alanın izine rastlamadı. Dewar bölgesinde tespit edilen manyetik anomali ise, Ay'ın geçmişte bir dinamo mekanizmasına sahip olduğu tezini güçlendiriyor. Ancak Ay'ın küçük çekirdeğinin böyle bir alanı nasıl üretebildiği sorusu ise hâlâ yanıt bekliyor. Araştırmacılar, büyük bir darbenin de kayaları manyetize edebileceğini, fakat Dewar'daki kaya kütlesinin soğuma süresinin on milyonlarca yıl sürdüğünü ve geçici bir darbe alanının bu kadar kalıcı bir manyetizma oluşturamayacağını vurguluyor. Ayrıca, Dewar bölgesi büyük darbe havzalarının karşısında yer almadığı için, manyetizmanın kaynağı olarak bir çarpışma etkisi olasılığını da zayıflatıyor.