Aral Denizi'nin kuruyan yatağı dev bir karbon kaynağına dönüştü

Orta Asya'nın Kazakistan ve Özbekistan arasında yer alan Aral Denizi'nin kuruyan yatağından 1960 yılından bu yana yaklaşık 825 milyon ton karbondioksit atmosfere salındı. Bilim insanları, dünyanın dördüncü en büyük gölü olarak bilinen Aral Denizi'nin kurumasının, iklim değişikliği açısından beklenenden çok daha büyük bir tehdit oluşturduğunu vurguluyor. Araştırmaya göre, gölün çekilmesiyle ortaya çıkan karbon emisyonu, İspanya'nın yıllık emisyonlarının yaklaşık üç katına ulaşarak, küresel ölçekte kayıtlara geçmeyen devasa bir karbon kaynağına dönüştü.

Aral Denizi'nin kuruması karbon salınımını hızlandırdı

Aral Denizi'nin kuruma süreci, 1960'lı yıllarda Sovyetler Birliği'nin pamuk tarımına öncelik vermesiyle başladı. Bölgeyi besleyen iki büyük nehrin yönünün değiştirilmesi, gölün sularının hızla çekilmesine yol açtı. Gölün tamamen kurumasıyla birlikte, İrlanda büyüklüğünde bir tuz ovası ve dünyanın en geniş kuru göl yatağı ortaya çıktı. Uzmanlar, göl tabanında biriken organik maddelerin suyun yokluğunda havayla temas ettiğini ve bu süreçte depolanan karbonun hızla atmosfere karıştığını belirtiyor. Aral Denizi'nden salınan karbondioksitin büyük bir kısmı, göl yatağının ilk kuruduğu yıllarda havaya karıştı. Özellikle ilk 15 yılda emisyonun yarısının gerçekleşmesi, kuruma sürecinin karbon döngüsü üzerindeki etkisini gözler önüne serdi.

Rüzgarla yayılan karbonlu toz, bölgeyi tehdit ediyor

Bilim insanlarının dikkat çektiği bir diğer önemli bulgu ise, karbondioksitin sadece gaz halinde değil, aynı zamanda rüzgarla taşınan toz parçacıklarıyla da çevreye yayılması oldu. Araştırmalara göre, Aral Denizi'nin kuruyan yatağından çıkan karbonun yaklaşık beşte biri, toz halinde atmosfere karışıyor. Bu tozlar, hem çevredeki toprakları tuz ve kimyasal maddelerle kaplıyor hem de bölgedeki insanların sağlığını tehdit ediyor. Sucul ekolojist Sarian Kosten, bu durumun sadece karbondioksit salınımı açısından değil, bölgesel çevre sağlığı açısından da ciddi bir sorun yarattığını vurguluyor. Rüzgarın taşıdığı karbon zengini toz, on yıllardır bölge sakinlerinin soluduğu havayı kirletiyor ve ekolojik yıkımın boyutunu daha da artırıyor.

Araştırmacılar: Karbon salınımı iklim bütçelerinde eksik kalıyor

Aral Denizi'nde yürütülen araştırmalar, gölün kurumasıyla ortaya çıkan karbon salınımının, bugüne kadar ulusal ve küresel iklim bütçelerinde yeterince dikkate alınmadığını ortaya koydu. CEAB-CSIC'den Núria Catalán, bir göl kuruduğunda yalnızca ekolojik ya da sosyo-ekonomik kayıpların değil, aynı zamanda karbon döngüsünde de büyük değişiklikler yaşandığını belirtiyor. Araştırmacılar, Aral Denizi'nin kuruyan yatağında hâlâ yaklaşık 667 milyon ton karbondioksitin gömülü olduğunu ve suyun geri getirilmesi halinde bu karbonun tutulabileceğini ifade ediyor. Bu miktarın ekonomik değeri ise yaklaşık 18 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Uzmanlar, bu karbonun korunmasının, gölün tekrar suyla buluşturulması için gerekli yatırımların karşılanmasına katkı sağlayabileceğini savunuyor.