ABD'de orman yangını dumanı krizi! Milyonlarca insanı tehdit ediyor

ABD ve Kanada'da son yıllarda artan orman yangınlarından kaynaklanan duman, yüzlerce kilometre öteye ulaşarak milyonlarca insanın sağlığını tehdit ediyor. Özellikle Toronto ve Washington gibi büyük şehirlerde, gökyüzünü kaplayan duman tabakası hem gündelik hayatı hem de toplumsal sağlığı olumsuz etkiliyor. Uzmanlar, bu dumanın yalnızca solunum yolları üzerinde değil, kalpten beyne, hamilelikten çocuk sağlığına kadar vücudun hemen her bölümünde ciddi zararlara yol açtığını vurguluyor. Araştırmalar, orman yangını dumanının taşıdığı PM2.5 gibi ince partiküllerin, gözle görülmeyen ancak uzun vadede ölümcül olabilen riskler barındırdığını ortaya koyuyor. Son veriler, ABD'de her yıl yanan arazi miktarının son otuz yılda iki katına çıktığını ve bu durumun önümüzdeki yıllarda daha büyük halk sağlığı sorunlarına yol açacağını gösteriyor.

Stanford Üniversitesi: 'Orman yangını dumanı ölüm riskini artırıyor'

Stanford Üniversitesi ve diğer önde gelen araştırma kurumlarından bilim insanları, orman yangını dumanı maruziyetinin ölüm oranlarında belirgin bir artışa neden olduğunu bildiriyor. Nature dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre, 2026-2055 yılları arasında ABD'de PM2.5 kaynaklı 1,9 milyon ek ölüm yaşanabileceği öngörülüyor. Science Advances dergisindeki başka bir analiz, sadece 2006-2020 arasında uzun süreli duman maruziyetinden kaynaklanan yıllık ölüm sayısının 24 binin üzerinde olduğunu ortaya koydu. Stanford'dan çevresel ekonomist Marshall Burke, bu riskin yalnızca yaşlılar veya kronik hastalığı olanlarla sınırlı olmadığını, hamileler, çocuklar ve astım hastaları gibi çok daha geniş bir nüfusu kapsadığını belirtiyor. Burke, "ABD genelinde ortak bir maruziyet yükü var ve bu yük, beklediğimizden çok daha yaygın," diyerek tehlikenin boyutuna dikkat çekiyor. Uzmanlar, orman yangını dumanının halk sağlığı açısından en büyük tehditlerden biri haline geldiğini vurguluyor.

Uzmanlar: 'Duman sadece akciğerleri değil tüm vücudu etkiliyor'

Orman yangını dumanı, PM2.5, NO2, ozon, aromatik hidrokarbonlar ve kurşun gibi tehlikeli hava kirleticilerinin karışımını içeriyor. Emory Üniversitesi'nden çevresel sağlık bilimcisi Yang Liu, dumanın yalnızca solunum yollarına değil, kalp, beyin ve hatta gelişmekte olan fetüsler gibi vücudun farklı bölgelerine de zarar verdiğini belirtiyor. Liu, "Duman sisteminize oksidatif stres yaratıyor ve birçok hastalığın gelişimini hızlandırıyor," diyerek tehlikenin kapsamını özetliyor. Avrupa Kalp Dergisi'nde yayımlanan bir çalışma, orman yangını dumanına uzun süre maruz kalan yaşlı yetişkinlerde inme riskinin arttığını gösterdi. Ayrıca, dumanın yalnızca akut değil, kronik etkileri de bulunuyor. PM2.5 parçacıkları, otoimmün hastalıklar, kalp krizi, ruh sağlığı sorunları ve bazı kanser türleriyle ilişkilendiriliyor. Hamilelik döneminde duman maruziyeti, erken doğum ve düşük doğum ağırlıklı bebek riskini artırıyor. Uzmanlar, güvenli bir maruziyet eşiği olmadığını, orta düzeyde ve tekrarlayan dumanın bile ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini ifade ediyor.

ABD'de yanan arazi miktarı iki katına çıktı: Halk sağlığı alarmı

Ulusal Arazi Yangın Merkezi'nin verilerine göre, bu yıl ABD'de 3,8 milyon dönümden fazla alan orman yangınları nedeniyle yok oldu. Son otuz yılda yanan toprak miktarı iki kattan fazla artarken, uzmanlar bu trendin devam edeceği konusunda uyarıyor. Yangınlar sadece doğal alanlarda değil, yerleşim yerlerine ve şehirlere de sıçradığında, dumanın içeriği daha da tehlikeli hale geliyor. Plastik, ağır metaller ve arsenik gibi maddeler yandığında, ortaya çıkan duman topluluklar için ek sağlık riskleri oluşturuyor. Ulusal Sağlık Enstitüleri'nden Aubrey Miller, "Yanan şeyleri düşünün: plastikler, ağır metaller, arsenik. Bunlar topluluklar için başka tehlikeler yaratıyor," diyerek tehlikenin boyutunu gözler önüne seriyor. Bu durum, yalnızca istatistiklerde yer alan ölümlerle sınırlı kalmıyor; öksürük, boğaz ağrısı, göğüs sıkışması, baş ağrısı ve bilişsel sorunlar gibi semptomlar, dumanlı günlerden haftalar sonra bile devam edebiliyor.