Uzmanlardan demans riski uyarısı! Hobiler beyin sağlığını koruyor

Demans, Avustralya başta olmak üzere dünya genelinde ciddi bir sağlık tehdidi haline gelirken, uzmanlar hobi edinmenin beyin sağlığını korumada önemli bir rol oynadığını vurguluyor. Son veriler, ülkede yaklaşık 446 bin kişinin hafıza, düşünme ve davranışlarını etkileyen bir beyin hastalığı ile yaşadığını gösteriyor. Bilim insanları, bu sayının 2065 yılına kadar neredeyse iki katına çıkacağını öngörüyor. Demansın yalnızca genetik ve yaş gibi değiştirilemez faktörlerle sınırlı olmadığı, yaşam tarzı seçimlerinin de riski önemli ölçüde etkilediği belirtiliyor. Araştırmalar, dünya genelindeki demans vakalarının yüzde 40'ının değiştirilebilir yaşam tarzı faktörleriyle bağlantılı olabileceğine işaret ediyor. Hobiler ise bu noktada öne çıkıyor. Uzmanlar, hem zihinsel hem de sosyal açıdan aktif bir yaşam sürdürmenin, demans riskini azaltmada kritik bir rol oynadığını söylüyor.

Lancet Komisyonu'ndan demans riskine karşı 14 değiştirilebilir faktör

Demans riskini etkileyen unsurlar üzerine yapılan geniş kapsamlı araştırmalar, özellikle Lancet Komisyonu tarafından ortaya konan bulgularla dikkat çekiyor. Komisyon, demansın önlenmesi ve bakımı üzerine dünya genelindeki çok sayıda çalışmayı bir araya getirerek, yaşamın çeşitli evrelerinde etkili olan 14 değiştirilebilir risk faktörü belirledi. Bunlar arasında erken yaşta yetersiz eğitim, işitme kaybı, egzersiz eksikliği, obezite, diyabet, yüksek kolesterol, orta yaşta yüksek tansiyon, sigara kullanımı, aşırı alkol tüketimi, tedavi edilmeyen görme kaybı, hava kirliliği, baş travması, depresyon ve sosyal izolasyon bulunuyor. Bu faktörlerden bir veya birkaçını azaltmak, ilerleyen yaşlarda demans riskini önemli ölçüde düşürebiliyor. Uzmanlar, bu bulguların kimseyi suçlamak için değil, günlük yaşam seçimlerinin beyin sağlığı üzerindeki etkisini ortaya koymak için önemli olduğunu vurguluyor. Özellikle sosyal izolasyonun, yaşlılık döneminde demans riskinin en güçlü belirleyicilerinden biri olduğuna dikkat çekiliyor.

Hobiler ve sosyal etkileşim demans riskini nasıl azaltıyor?

Beynin sağlıklı kalmasında hobilerin ve sosyal etkileşimin rolü, bilim dünyasında giderek daha fazla önem kazanıyor. Araştırmacılar, zihinsel olarak uyarıcı aktivitelerin "bilişsel rezerv" oluşturduğunu, bunun da beyin hücreleri arasında daha fazla bağlantı anlamına geldiğini belirtiyor. Yüksek bilişsel rezerve sahip bireyler, yaşlanma veya hastalık kaynaklı değişimlerle başa çıkmada daha başarılı oluyor. Sistematik incelemeler, düzenli olarak boş zaman aktivitelerine katılan kişilerin, katılmayanlara göre demans riskinin önemli ölçüde daha düşük olduğunu gösteriyor. Bu aktiviteler fiziksel (örneğin yürüyüş), bilişsel (bulmaca çözmek gibi) ve sosyal (bir kulübe katılmak gibi) olarak üç ana grupta toplanıyor. Her biri, demans riskinin azalmasıyla ilişkili bulunuyor. Özellikle sosyal etkileşim içeren hobiler, beyin sağlığını korumada öne çıkıyor. Uzmanlar, bir hobi seçerken zihinsel zorluk, düzenli hareket, ruh halini iyileştirme ve sosyal bağlantı gibi unsurların bir arada olmasının, beyin sağlığı açısından en etkili sonuçları verdiğini belirtiyor.

Japonya ve Avustralya'dan dikkat çeken araştırma sonuçları

Japonya'da gerçekleştirilen geniş çaplı bir çalışma, demans riski ile hobiler arasındaki ilişkiye dair çarpıcı veriler sundu. Araştırma kapsamında, 11 yıl boyunca demansı olmayan 22 binden fazla kişi takip edildi. Orta yaş döneminde en az bir hobiye sahip olanların, hobi sahibi olmayanlara göre demans geliştirme riskinin yaklaşık yüzde 19 daha düşük olduğu saptandı. Birden fazla hobiyle ilgilenenlerde ise bu oran yüzde 23'e kadar çıktı. Ancak, belirli bir hobi türünün diğerlerinden daha fazla koruyucu olduğuna dair bir bulguya rastlanmadı. Avustralya'da yapılan 2023 tarihli bir araştırma da benzer sonuçlar ortaya koydu. Yazma, bulmaca çözme veya bilgisayar kullanma gibi okuryazarlık ve eleştirel düşünme gerektiren aktivitelerin demans riskini yüzde 9-11 oranında azalttığı tespit edildi. Yaratıcı hobiler, örneğin örgü veya ahşap işçiliği gibi uğraşlar ise yaklaşık yüzde 7'lik bir risk azalmasıyla ilişkilendirildi. Bu bulgular, herhangi bir tek hobi yerine, çeşitlilik içeren ve düzenli yapılan aktivitelerin beyin sağlığına daha fazla katkı sağladığını gösteriyor.