Sabah alarmından önce uyananlara kritik uyarı

Sabah alarmınız çalmadan önce gözlerinizi açmak, çoğu kişi için kafa karıştırıcı bir durum oluşturuyor. Türkiye'de de sıkça yaşanan bu durumda, tekrar uykuya dalmak mı yoksa güne başlamak mı daha doğru? Uyku uzmanları, alarmdan önce uyananların nasıl hareket etmesi gerektiği konusunda önemli bilgiler paylaştı. Özellikle "alarmdan önce uyanmak" konusu, hem uyku kalitesi hem de genel sağlık açısından dikkatle ele alınması gereken bir başlık olarak öne çıkıyor.

Gece ortasında uyanmak: Vücut ve zihin üzerindeki etkileri

Gece boyunca yaşanan kısa süreli uyanmalar, vücudun doğal onarım süreçlerini kesintiye uğratabiliyor. Uzmanlar, sağlıklı bir uykunun non-REM ve REM evrelerinde döngüsel olarak ilerlediğini belirtiyor. Non-REM uykusu sırasında vücut fiziksel olarak kendini yenilerken, REM uykusu ise hafıza ve duygusal denge açısından kritik rol oynuyor. Entegre Tıp Doktoru Lamees Hamdan, gece ortasında uyanıldığında beynin kısa süreliğine bu döngüden çıktığını ve tekrar uykuya dalmaya çalıştığını ifade etti. Bu tür uyanmalarda, vücutta kortizol seviyelerinde ve kalp atış hızında geçici bir artış görülebiliyor. Beyin, çevresel uyarıları değerlendirmek için uyanıklığı bir işaret olarak algılayabiliyor.

Ancak, kısa süreli uyanmaların biyolojik olarak normal olduğu ve çoğu zaman fark edilmeden geçtiği de vurgulanıyor. Dr. Hamdan, sık veya uzun süreli uyanmaların ise derin ve REM uykusunu bölebileceğini, bunun da yorgunluk, ruh hali değişiklikleri, insülin direnci ve artan stres gibi olumsuz sonuçlara yol açabileceğini söyledi. Özellikle hafif uyku aşamalarında olan ya da uykusuzluk sorunu yaşayan bireylerin, tamamen uyanma ihtimalinin daha yüksek olduğu belirtiliyor. Uyku Bilimi Başkanı Mike Gradisar, iyi uyuyanların genellikle pozisyon değiştirip tekrar uykuya daldığını, ancak bazı kişilerin saatin kaç olduğunu merak ederek uyanıklık hissinin artmasına yol açabildiğini aktardı. Bu tür düşünceler, zamanla uykuya dair endişeleri tetikleyebilir ve sempatik sinir sisteminin aktifleşmesine neden olabilir. Sonuç olarak, kalp ve solunum hızında artış yaşanabilir ve bu döngüden çıkmak zorlaşabilir.

Alarmdan önce uyanmak: Tekrar uyumak mı, kalkmak mı?

Uzmanlar, alarmdan önce uyanıldığında tekrar uyumak ya da kalkmak arasında karar verirken zamanlama ve kişinin mevcut durumu gibi faktörlerin dikkate alınması gerektiğini vurguluyor. Dr. Hamdan, gece ortasında ya da sabahın erken saatlerinde uyananların, tekrar uyumaya çalışmasının genellikle daha iyi bir seçenek olduğunu belirtiyor. Eğer normal kalkış saatinden yaklaşık bir saat önce uyanılmışsa, tekrar uyumaya çalışmak tavsiye ediliyor. Ancak, uyuyamayanların bu süreyi rahatlatıcı aktivitelerle değerlendirmesi öneriliyor; örneğin meditasyon yapmak veya kitap okumak gibi.

Mike Gradisar ise, alarmdan önce uyanmak konusunda vücudun ne kadar uyanık hissedildiğine dikkat edilmesi gerektiğini ifade etti. Kısa süreli bir uyanıklık ve uyku hali varsa, yatakta kalıp tekrar uykuya dalmak en doğru seçenek olarak görülüyor. Bu ekstra uyku süresi, hafıza, ruh hali ve fiziksel iyileşme üzerinde olumlu etkiler sağlayabiliyor. Ancak, 20 dakikadan uzun süre tamamen uyanık ve zihinsel olarak aktif hissediliyorsa, yatakta kalmak ters etki yaratabilir. Uzun süre uyanık şekilde yatakta kalmak, beynin yatağı uyumak yerine uyanık kalınan bir yer olarak algılamasına yol açabiliyor. Bu durum haftalarca sürdüğünde, uykuya dalmak daha da zorlaşabiliyor.

Bu gibi durumlarda, uzmanlar kısa bir süreliğine yataktan çıkıp, düşük uyarıcı bir ortamda (örneğin loş ışıkta kitap okumak veya sakinleştirici bir şey dinlemek) zaman geçirmenin faydalı olabileceğini belirtiyor. Uykulu hissedilmeye başlandığında tekrar yatağa dönmek ve uykuya dalmaya çalışmak öneriliyor. Burada önemli olan, yatağın sadece uyumak için kullanılan bir yer olarak kalmasını sağlamak. Bu teknik, uykusuzluk tedavisinde kullanılan Uyarıcı Kontrol Terapisi'nden alınan bilimsel bir yaklaşıma dayanıyor.

Gece ortasında uyanmayı önlemek için etkili yöntemler

Uzmanlar, gece ortasında uyanmanın aslında oldukça yaygın bir durum olduğunu ve bunun tamamen engellenmesinin mümkün olmadığını belirtiyor. Uyku takip cihazlarıyla yapılan ölçümlerde, insanların gece boyunca sıkça hareket ettiği ve kısa süreli uyanmalar yaşadığı gözlemleniyor. Ancak, bu uyanmaların uzun sürmesi, sık tekrarlanması veya endişe ile birlikte olması durumunda uyku kalitesi ciddi şekilde etkilenebiliyor.

Dr. Hamdan, tekrarlayan gece uyanmalarının aşırı stres hormonları, kan şekeri dalgalanmaları, alkol kullanımı, uyku apnesi, hormonal değişiklikler, anksiyete veya sirkadiyen ritim bozuklukları gibi pek çok nedenden kaynaklanabileceğini ifade etti. Bu tür sorunlarla karşılaşıldığında, öncelikle yaşam tarzında bazı değişiklikler yapmak ve destekleyici alışkanlıklar edinmek öneriliyor. Ancak, sorun devam ederse mutlaka bir uzmana başvurulması gerektiği hatırlatılıyor.