Okumanın farklı yaşlardaki etkileri incelendi! Çocuklar daha iyi odaklanıyor, yetişkinler rahatlıyor

Cambridge Üniversitesi'nden iki araştırmacının yürüttüğü kapsamlı inceleme, okuma alışkanlığının çocukluktan yaşlılığa kadar beyin sağlığında önemli rol oynadığını gösterdi. Araştırmada, çocuklarda erken yaşta keyif için okuma alışkanlığı kazananların dikkatlerinin daha keskin olduğu, yetişkinlerde okumanın stres seviyesini düşürdüğü ve yaşlı bireylerde demans riskinin azaldığı tespit edildi. Bu bulgular, okuma alışkanlığının düşük maliyetli ve erişilebilir bir beyin sağlığı desteği sunduğunu ortaya koyuyor. Çalışmada, farklı yaş gruplarından elde edilen veriler ışığında, okuma alışkanlığının her yaşta bilişsel gelişimi ve ruh sağlığını olumlu etkilediği vurgulandı.

Prof. Sahakian: 'Okuma, her yaşta beyin sağlığını destekliyor'

Cambridge Üniversitesi'nden Prof. Barbara Sahakian, okuma alışkanlığının sağlık yararlarını vurgulayarak, "Herhangi bir miktar okuma, hiç okumamaktan daha iyidir" ifadelerini kullandı. Sahakian, meslektaşı Dr. Christelle Langley ve The Queen's Reading Room hayır kurumu yöneticisi Vicki Perrin ile birlikte hazırladığı çalışmada, çocuklarda haftada 8 ila 12 saat okumanın optimal olduğunu belirtti. Araştırma, erken yaşta okuma alışkanlığı kazanan çocukların dikkat, çalışma belleği ve planlama yeteneklerinde gözle görülür bir artış yaşadığını gösteriyor. Ayrıca, bu çocukların daha az stres ve depresyon yaşadığı, uyku kalitelerinin yüksek olduğu ve ekran başında geçirdikleri sürenin azaldığı kaydedildi. Beyin taramaları ise, okuma alışkanlığı olan çocuklarda dil, düşünme ve duygusal düzenleme ile ilgili beyin bölgelerinde daha fazla doku geliştiğini gözler önüne serdi. Tüm bu veriler, okuma alışkanlığının aile yapısı, ebeveyn eğitimi ve gelir düzeyi gibi faktörlerden bağımsız olarak olumlu etkiler yarattığını ortaya koyuyor.

Çocuklarda okuma oranı düşüyor, sosyoekonomik farklar artıyor

Ulusal Okuryazarlık Vakfı'nın 2024 ve 2025 yıllarında gerçekleştirdiği kapsamlı anketler, çocuklar arasında keyif için okuma oranlarında belirgin bir düşüş yaşandığını ortaya koydu. Özellikle 11-16 yaş aralığındaki erkek çocuklarda okuma sıklığı daha hızlı azalıyor. 2025 yılı verilerine göre, ücretsiz okul yemeği almayan çocukların yüzde 19,4'ü her gün okuma alışkanlığına sahipken, bu oran ücretsiz yemek alanlarda yüzde 15,8'e geriledi. Söz konusu düşüş, toplumsal eşitsizliklerin okuma alışkanlığı üzerindeki etkisini de gözler önüne seriyor. Araştırmada, çocukların yüzde 40'ının favori bir film, dizi veya hobinin onları okumaya teşvik ettiğini belirtmesi, okuma alışkanlığının artırılması için yeni yollar bulunduğunu gösteriyor. Cambridge Üniversitesi uzmanları, çizgi roman ve grafik romanların çocuklar için okuma alışkanlığı kazanmada etkili bir başlangıç olabileceğine dikkat çekiyor.

Yetişkinlerde okuma, stres ve yalnızlığı azaltıyor

Yetişkinler arasında yapılan anketler, okuma alışkanlığının stres yönetiminde ve zihinsel sağlıkta önemli bir rol oynadığını ortaya koydu. 4.164 yetişkinin katıldığı bir ankette, katılımcıların yüzde 38'i rahatlamak için kitap okuduğunu belirtti. Kitap okuma, şarap veya sıcak bir banyo gibi rahatlatıcı aktivitelerle karşılaştırıldığında daha fazla tercih edildi. Araştırmaya göre, sadece altı dakikalık okuma, stres seviyesini yüzde 68 oranında azaltabiliyor. Prof. Sahakian, stresin dakikalar içinde azalmasının, kişinin okuma akışına kapılmasıyla ilişkili olduğunu ifade etti. Ayrıca, yaklaşık 2 bin kişiyle yapılan başka bir ankette, katılımcıların yüzde 74'ü okumanın zihinsel sağlıklarına olumlu katkı sağladığını söyledi. 18-34 yaş grubunda ise yüzde 44'lük bir kesim, okuma deneyimini bir başkasıyla paylaşmak istediğini belirtti. Bu oran, okuma alışkanlığının yalnızlıkla mücadelede de etkili olduğunu gösteriyor.

Yaşlılarda okuma alışkanlığı, demans riskini azaltıyor

İleri yaş gruplarında yapılan uzun süreli takip çalışmaları, okuma alışkanlığının demans ve Alzheimer riskini önemli ölçüde azalttığını kanıtladı. 75 yaş ve üzerindeki 469 kişinin beş yıl boyunca izlendiği bir araştırmada, düzenli okuma alışkanlığı olanların demans riskinin yüzde 35 oranında düştüğü gözlemlendi. Benzer şekilde, 55 yaş üstü 5.437 yetişkinin incelendiği bir başka çalışmada, zihinsel olarak uyarıcı aktivitelerin bellek ve düşünme sorunlarını azalttığı saptandı. Ayrıca, 65 yaş ve üzerindeki 801 kişinin 4,5 yıl boyunca takip edildiği bir araştırmada, gazete, dergi ve kitap okuyanlarda Alzheimer riskinin yüzde 33 oranında azaldığı tespit edildi. En uzun süreli çalışmada ise, 64 yaş üzerindeki 1.962 yetişkin 14 yıl boyunca izlenerek, haftada en az bir kez okuma alışkanlığı olanlarda bilişsel gerileme riskinin her eğitim seviyesinde düştüğü belirlendi. Bu bulgular, okuma alışkanlığının eğitime bakılmaksızın yaşlılıkta beyin sağlığını koruduğunu gösteriyor.