Yapay zeka destekli terapi! Ruh sağlığı sorunlarına yeni yaklaşım

Uganda'nın başkenti Kampala'da bulunan Butabika Hastanesi, ruh sağlığı alanında çığır açacak bir projeye imza atıyor. Klinik yardım hattına yapılan çağrılar, yalnızca hastalara anlık destek sunmakla kalmıyor; aynı zamanda, yerel dillerde çalışan bir terapi chatbotunun geliştirilmesine de katkı sağlıyor. Bu yenilikçi yapay zeka tabanlı sistem, bölgedeki ruh sağlığı çalışanı eksikliğine çözüm üretmeyi hedefliyor. Uzmanlar, Afrika kıtasında ruh sağlığı hizmetlerine erişimde yaşanan zorlukların, teknolojinin sunduğu olanaklarla aşılabileceğine inanıyor.

Yapay zeka ile yerel dillerde terapi mümkün mü?

Uganda'da her on kişiden biri ruh sağlığı sorunlarıyla mücadele ediyor. Ancak kıtada, yeterli sayıda ruh sağlığı uzmanı bulunmaması ve toplumdaki damgalama nedeniyle, birçok kişi ihtiyaç duyduğu desteğe ulaşamıyor. Butabika Hastanesi'nin başlattığı bu proje, klinik yardım hattına gelen çağrıların analiz edilmesiyle, Swahili ve Luganda gibi yerel dillerde ruh sağlığı sorunlarını tanımlayabilen bir yapay zeka algoritmasının geliştirilmesini amaçlıyor. Makerere Üniversitesi'nde görev yapan Prof. Joyce Nakatumba-Nabende ve ekibi, arama kayıtlarından hasta kimliğini belirleyen bilgileri çıkardıktan sonra, depresyon ve psikoz gibi rahatsızlıkların yerel ifadelerini tespit etmek için yapay zekayı kullanıyor. Böylece, chatbotun yalnızca İngilizce değil, Uganda'nın farklı dillerinde de hizmet verebilmesi sağlanıyor. Bu yaklaşım, teknolojinin kültürel ve dilsel farklılıklara uyum sağlaması açısından büyük önem taşıyor.

Chatbotlar ruh sağlığı hizmetlerinde nasıl bir rol üstleniyor?

Geliştirilen yapay zeka destekli chatbot, hastaların yardım taleplerini analiz ederek, depresyon veya intihar eğilimi gibi riskli durumları tespit edebiliyor. Prof. Nakatumba-Nabende, "Bir kişi doğrudan 'intihar' ya da 'depresyon' kelimesini kullanmayabilir; çünkü bu kavramlar bazı yerel dillerde karşılık bulmuyor," diyerek, yapay zekanın bu tür nüansları anlamasının önemine dikkat çekiyor. Zamanla, kaydedilen çağrılar yapay zeka modeline aktarılıyor ve belirli anahtar kelimeler ile konuşma biçimleri üzerinden risk değerlendirmesi yapılıyor. Böylece, yüksek riskli vakalar için çağrıların önceliklendirilmesi veya hastaların tekrar aranması mümkün hale geliyor. Bu sistem, geleneksel yöntemlere kıyasla çok daha hızlı ve kapsamlı bir hizmet sunuyor. Ayrıca, chatbotun SMS mesajlaşması üzerinden de çalışabilmesi, akıllı telefon veya internet erişimi olmayan bireylerin de bu hizmetten yararlanabilmesini sağlıyor.

Yapay zeka ile ruh sağlığı hizmetlerinde karşılaşılan zorluklar

Uganda'da uygulamaya alınan bu yapay zeka tabanlı terapi chatbotu, mevcut chatbotların yalnızca İngilizce dilinde hizmet vermesi ve yerel ihtiyaçlara yanıt verememesi gibi sorunları aşmayı hedefliyor. Nihai amaç, ruh sağlığı hizmetlerini hastalara daha hızlı ve etkili bir şekilde ulaştırmak. Yapay zekanın sunduğu otomasyon sayesinde, daha fazla kişiye kısa sürede destek verilebiliyor. İnsan gücüne dayalı klasik yöntemlerde, bir sağlık çalışanının eğitilmesi ve uzmanlaşması yıllar alırken, yapay zeka ile bu süreç önemli ölçüde hızlanıyor. Ancak, teknolojinin bu alanda yaygınlaşması bazı riskleri de beraberinde getiriyor. Özellikle, chatbotların yanlış değerlendirme yapması veya beklenmedik sonuçlar üretmesi durumunda, hastaların zarar görmesi söz konusu olabiliyor. Bu nedenle, sistemin güvenli ve etkili çalışabilmesi için düzenleyici kurumlar tarafından sıkı denetimler uygulanıyor.

Düzenleyici kurumların rolü ve güvenlik önlemleri

Ruh sağlığı alanında yapay zeka kullanımının artması, düzenleyici kurumların da yeni çerçeveler oluşturmasını gerektiriyor. Güney Afrika Sağlık Ürünleri Düzenleyici Otoritesi (SAHPRA) ve sağlık alanında faaliyet gösteren Path gibi kuruluşlar, yapay zeka tabanlı sistemlerin güvenliğini sağlamak için uluslararası standartlar geliştiriyor. Path'in baş yapay zeka sorumlusu Bilal Mateen, ülkelerin kendi dillerinde ve kültürel bağlamlarında çalışan sistemlerin önemine vurgu yapıyor. Örneğin, Zulu dilinde çalışan bir algoritmanın güvenilirliği, Güney Afrika için hayati öneme sahip. SAHPRA'dan Christelna Reynecke ise, yapay zeka tabanlı bir terapi sisteminin, tıpkı bir ilaç gibi güvenli ve öngörülebilir sonuçlar vermesi gerektiğini belirtiyor. Bu kapsamda, gerçek zamanlı izleme sistemleri geliştirilerek, riskli veya zararlı çıktılar anında tespit edilmeye çalışılıyor. Bu sayede, olası olumsuz etkilerin diğer hastaları riske atmadan önce önlenmesi hedefleniyor.