Tatilden hemen sonra hastalanmanızı engellemek için yapmanız gerekenler

Çalışma ve derslerin yoğun temposundan kurtulmak için sabırsızlanıyorsunuz, nihayet rahatlamaya hazır hale geliyorsunuz. Ancak tatil başlar başlamaz, vücudunuz aniden yorgunluk hissettiriyor, boğazınızda gıcıklanma başlıyor ve hastalandığınızı fark ediyorsunuz. Bu durum neden her seferinde tam tatil veya hafta sonu için zamanında oluyor gibi görünüyor? Sosyal medyada ve sohbetlerde "boş zaman hastalığı" hakkında sıkça duyulan bu olgu, aslında bilimsel olarak ne kadar kanıtlanmış bir durumdur?

Tatil hastalığı gerçek mi, yoksa sadece algı mı?

Boş zaman hastalığı terimi ilk olarak 2002 yılında Hollanda'da yapılan bir araştırmada ortaya atılmıştır. Bu çalışmada, araştırmacılar yaklaşık 1.893 kişiyi anket yöntemiyle inceleyerek, çalışma haftası boyunca nadiren hastalanıp hafta sonları veya tatillerde nispeten sık hastalananlara odaklanmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, katılımcıların kabaca yüzde 3'ü boş zaman hastalığı bildirmiştir. Bildirilen semptomlar arasında baş ağrıları, yorgunluk, soğuk algınlığı, grip, kas ağrısı ve mide bulantısı yer almıştır.

Araştırmanın dikkat çekici bulgusu, insanların hafta sonlarından ziyade tatil dönemlerinde enfeksiyon geliştirme olasılığının daha yüksek olduğu ve semptomların tatillerinin ilk haftasında en yaygın şekilde görüldüğüdür. Ancak bu araştırmanın önemli bir sınırlaması vardır: veriler insanların hatırlamalarına dayanmaktadır ve insan hafızası oldukça güvenilmez olabilir. Ayrıca, boş zaman hastalığının tanımı da belirsiz kalmıştır; çünkü bir kişinin "nadiren" ve "nispeten sık" kavramlarına yüklediği anlam, başka bir kişinininkinden tamamen farklı olabilir.

2014 yılında yapılan başka bir araştırma, düzenli olarak migren yaşayan 22 katılımcıdan stres seviyelerinin ve migren başlangıcının günlüğünü tutmalarını istemiştir. Bu çalışmanın sonuçları oldukça ilginçtir: stresi azaltmak, migreni tetiklemiş gibi görünmüştür. Katılımcılar bir gün streslerinde bir azalma kaydettiklerinde, tipik olarak sonraki 24 saat içinde migren geliştirmişlerdir. Eğer stres kaynağı işse, bu bulgu izin günlerinde migren paterni açıklamaya yardımcı olabilir. Bazı araştırmalar ayrıca felçlerin de hafta içine göre hafta sonları daha yaygın olduğunu göstermektedir; ancak net bir neden bulunmamakla birlikte, çalışma yazarları felçlerin hafta sonları yaşam tarzı değişiklikleri tarafından tetiklenebileceğini öne sürmüştür.

Tatil hastalığının arkasında yatan bilimsel nedenler

Boş zaman hastalığı üzerine yeterli kaliteli araştırma bulunmaması, bu olgunun potansiyel nedenlerini tam olarak anlamamız anlamına gelmektedir. Ancak bilim insanları tarafından öne sürülen birkaç teori vardır. Birincisi, insanların genellikle tatillerde seyahat etmesi ve uçaklar gibi kapalı, kalabalık alanlarda oturmasıdır; bu durum mikroplarla temaslarını önemli ölçüde artırır. Uzak yerlere seyahat etmek, bizi bağışık olmadığımız yeni mikrop türlerine de maruz bırakabilir ve vücudumuzun bu yeni tehditlere karşı hazırlıksız olmasına neden olabilir.

Tatil dönemlerinde ayrıca daha fazla alkol tüketimi söz konusu olabilir; alkol bağışıklık fonksiyonunu azaltır ve vücudumuzun normalde yapmadığı şeyleri yapmasını zorlayarak üzerine ek stres yükler. Başka bir teori ise, işte meşgul olmanın bizi dikkati dağılmış hale getirmesi ve semptomların farkına varma olasılığımızı azaltmasıdır. İzinde ise, kas ağrısı veya baş ağrısı gibi semptomlar daha belirgin hale gelebilir ve bunu işe bağlayamayız; bu yüzden hastalığı daha fazla fark edebiliriz. Başka bir deyişle, semptomlar her zaman var olabilir, ancak tatilde dikkatimiz bu semptomlar üzerine daha fazla yoğunlaşır.