Düşük tuzlu diyetler: Türkiye'de sağlıklı mı, riskli mi?

Türkiye'de tuz tüketimi ve bunun sağlık üzerindeki etkileri, son yıllarda kamuoyunun ve uzmanların sıkça tartıştığı bir konu haline geldi. Özellikle düşük tuzlu diyetlerin gerçekten sağlıklı olup olmadığı, ya da fazla tuz tüketimi kadar riskli olup olmadığı sorusu, bilimsel çevrelerde de farklı görüşlerin ortaya çıkmasına neden oluyor. Dünya genelinde olduğu gibi Türkiye'de de tuz tüketimi önerilen seviyelerin oldukça üzerinde seyrediyor ve bu durum, kalp-damar hastalıkları başta olmak üzere birçok sağlık sorununu gündeme getiriyor. Ancak son dönemde yapılan bazı araştırmalar, düşük tuzlu diyetlerin de beklenmedik sağlık riskleri taşıyabileceğini ortaya koyuyor.

Tuzun vücuttaki rolü ve Türkiye'de tüketim alışkanlıkları

Tuz, içerdiği sodyum sayesinde vücudun sıvı dengesinin korunmasında, oksijen ve besin maddelerinin taşınmasında ve sinir sistemi fonksiyonlarının düzgün çalışmasında kritik bir rol üstleniyor. Sodyum, sinir hücrelerinin elektriksel uyarılara yanıt vermesini sağlarken, aynı zamanda kas fonksiyonları ve kan basıncının düzenlenmesinde de önemli bir etken. Türkiye'de ve dünyada, önerilen günlük tuz miktarının neredeyse iki katı kadar tuz tüketildiği biliniyor. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi (NHS), yetişkinler için günlük maksimum tuz alımını 6 gram olarak belirlerken, Türkiye'de ve birçok ülkede bu miktar 8-10 gram arasında değişiyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ise dünya genelinde ortalama tuz alımının 10.8 gram civarında olduğunu bildiriyor. Türkiye'de de benzer şekilde, günlük tuz tüketimi önerilenin çok üzerinde seyrediyor ve bu durum, halk sağlığı açısından önemli bir risk oluşturuyor.

Günlük tuz alımının yalnızca dörtte biri, yemeklere eklenen tuzdan kaynaklanıyor. Geri kalan büyük kısmı ise, ekmek, hazır soslar, işlenmiş gıdalar ve bazı tahıllar gibi satın alınan ürünlerde gizli olarak bulunuyor. Ayrıca, gıda etiketlerinde genellikle tuz yerine sodyum miktarının belirtilmesi, tüketicilerin gerçek tuz alımını olduğundan az sanmasına neden olabiliyor. Tuzun kimyasal yapısı gereği, 2.5 gram tuzda yaklaşık 1 gram sodyum bulunuyor. Bu nedenle, etiket okuma alışkanlıklarının geliştirilmesi ve tuz ile sodyum arasındaki farkın anlaşılması, sağlıklı beslenme açısından büyük önem taşıyor.

Fazla tuz tüketiminin sağlık üzerindeki etkileri

Fazla tuz tüketiminin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri, onlarca yıldır yapılan bilimsel çalışmalarla ortaya konmuş durumda. Yüksek miktarda tuz alımı, vücudun su tutmasına neden olarak kan basıncını yükseltiyor. Bu durum, uzun vadede damarların yapısında bozulmalara yol açabiliyor ve hipertansiyon gelişme riskini artırıyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, hipertansiyon, tüm inmelerin yüzde 62'si ve koroner kalp hastalığı vakalarının yüzde 49'u ile doğrudan ilişkili. Ayrıca, aşırı sodyum alımının her yıl dünya genelinde yaklaşık 1.89 milyon kişinin ölümüne yol açtığı tahmin ediliyor. 35 yıl boyunca yayımlanan ve 13 çalışmayı kapsayan bir meta-analiz, günlük tuz tüketiminin 5 gram artmasının, kalp-damar hastalıkları riskini yüzde 17, inme riskini ise yüzde 23 oranında yükselttiğini gösteriyor.

Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) verilerine göre, ABD'deki sodyum tüketiminin yaklaşık yüzde 40'ı pizza, işlenmiş et ürünleri, tuzlu atıştırmalıklar, tavuk ve hamburger gibi hazır gıdalardan geliyor. Türkiye'de de benzer şekilde, işlenmiş gıdalardaki gizli tuz oranı oldukça yüksek. Bu nedenle, fazla tuz tüketiminin önüne geçmek için sadece sofrada tuz eklemeyi azaltmak yeterli olmuyor; aynı zamanda işlenmiş gıdaların tüketiminin de kontrol altına alınması gerekiyor.

Düşük tuzlu diyetlerin sağlık üzerindeki etkileri

Tuz tüketimini azaltmanın sağlık üzerindeki olumlu etkileri de bilimsel olarak kanıtlanmış durumda. Örneğin, İngiltere Sağlık Anketi'nden elde edilen sekiz yıllık veriler, günlük tuz alımında 1.4 gramlık bir azalmanın, kan basıncında düşüşe ve buna bağlı olarak inme oranlarında yüzde 42, kalp hastalığına bağlı ölümlerde ise yüzde 40'lık bir azalmaya katkı sağladığını ortaya koyuyor. 2023 yılında yayımlanan bir klinik araştırmada ise, bir hafta boyunca düşük sodyumlu diyet uygulayan kişilerde, kan basıncında ilaç tedavisine benzer düzeyde bir düşüş gözlemlendi.