Bilim insanlarından uyarı! Ultra işlenmiş gıdaların gerçek yüzü ortaya çıktı

Son yıllarda Türkiye'de ve dünyada hızla artan ultra işlenmiş gıda tüketimi, bilim insanlarının ciddi uyarılarına neden oldu. Özellikle Kasım ayında bir araya gelen 43 uzmandan oluşan uluslararası araştırma grubu, ultra işlenmiş gıdaların insan vücudunda yol açtığı zararları kamuoyuyla paylaştı. Yapılan bilimsel çalışmalar, bu tür gıdaların başta karaciğer olmak üzere, bağırsak, kalp ve beyin gibi hayati organlarda kalıcı hasarlara yol açabileceğini ortaya koydu. Uzmanlar, ultra işlenmiş gıdaların besleyici gıdaların yerini alarak diyet kalitesini düşürdüğünü ve birçok kronik hastalığın yanı sıra erken ölüm riskini de artırdığını belirtti.

Ultra işlenmiş gıdalar nedir, hangi ürünler bu gruba giriyor?

Ultra işlenmiş gıdalar, birden fazla endüstriyel işlemden geçen ve genellikle katkı maddeleriyle zenginleştirilen ürünler olarak tanımlanıyor. Türkiye'de market raflarında sıkça karşılaşılan işlenmiş etler, cipsler, dondurma, seri üretim ekmekler, bazı kahvaltılık gevrekler, bisküviler, hazır yemekler ve gazlı içecekler bu gruba dahil ediliyor. Bu ürünler genellikle yüksek oranda doymuş yağ, tuz ve şeker içeriyor. Uzmanlar, ultra işlenmiş gıdaların aşırı tüketilmesinin, insanların daha sağlıklı ve besleyici gıdalara daha az yer ayırmasına neden olduğunu vurguluyor. Bu durum, özellikle çocuklar ve gençler arasında sağlıksız beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşmasına yol açıyor.

Karaciğer sağlığı üzerinde ciddi tehdit

2023 yılında Liverpool Üniversitesi tarafından 60.000'den fazla kişi üzerinde gerçekleştirilen geniş çaplı bir araştırma, ultra işlenmiş gıdaların yağlı karaciğer hastalığı riskini önemli ölçüde artırdığını gösterdi. Türkiye'de de benzer şekilde, hazır yemekler ve atıştırmalıkların yaygınlaşması, karaciğer sağlığı açısından ciddi bir tehdit oluşturuyor. Alkol dışı yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD), karaciğerde yağ birikmesiyle ortaya çıkan ve ilerleyen dönemlerde siroz, karaciğer yetmezliği, kanser ve sepsis gibi ölümcül sağlık sorunlarına yol açabilen bir hastalık olarak biliniyor. Araştırmalar, ultra işlenmiş gıdaların ambalajlarında kullanılan endüstriyel kimyasalların da bu hastalığın ilerlemesini hızlandırabileceğine işaret ediyor. Özellikle fazla kilolu bireylerde, ultra işlenmiş gıdaların yoğun tüketimiyle birlikte yağlı karaciğer hastalığına yakalanma olasılığı daha da yükseliyor.

Bağırsak sağlığı ve mikrobiyom üzerindeki etkiler

Ultra işlenmiş gıdaların bağırsak sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri de bilim insanlarının gündeminde. Liverpool Üniversitesi'nden Dr. Alex Henney, ultra işlenmiş gıdaların gıda matrisini bozarak bağırsak mikrobiyomunun dengesini olumsuz etkilediğini belirtti. Bu tür gıdaların protein ve sağlıklı lifler yerine, çoğunlukla yağ ve rafine karbonhidrat içermesi, bağırsakların ihtiyaç duyduğu sinyallerin iletilmesini engelliyor. Sonuç olarak, sindirim sistemi sağlıklı bir şekilde çalışamıyor ve bireyler aşırı yeme eğilimi gösterebiliyor. Ayrıca, yapılan çeşitli araştırmalar, ultra işlenmiş gıdaların Crohn hastalığı ve diğer iltihabi bağırsak hastalıkları riskini artırdığını ortaya koydu. Bilim insanları, özellikle 50 yaş altındaki bireylerde bağırsak kanseri vakalarındaki artışın arkasında ultra işlenmiş gıda tüketiminin rolünü araştırıyor.

Kardiyovasküler hastalıklar ve kalp sağlığı

Uzun süreli ultra işlenmiş gıda tüketiminin bir diğer önemli sonucu ise kardiyovasküler hastalık riskinin artması. Son dönemde Amerika'da yapılan bir araştırma, özellikle şekerli içecekler ve işlenmiş etlerin kalp sağlığı üzerinde diğer ultra işlenmiş gıdalara göre daha zararlı olduğunu gösterdi. Bununla birlikte, bazı ultra işlenmiş gıdaların (örneğin paketlenmiş ekmek, kahvaltılık gevrekler, tuzlu atıştırmalıklar ve süt bazlı tatlılar) kalp hastalığıyla doğrudan ilişkilendirilmediği de belirtildi. Harvard Üniversitesi'nden Doç. Dr. Josiemer Mattei, tüm ultra işlenmiş gıdaların aynı derecede zararlı olmadığını, bazılarının içerdiği besin maddeleri sayesinde olumsuz etkileri dengeleyebileceğini ifade etti. Ancak genel olarak, ultra işlenmiş gıdaların aşırı tüketimi kalp krizi, inme ve diğer kardiyovasküler rahatsızlıkların görülme sıklığını artırıyor.