Çin'den Avrupa Birliği'ne kritik nadir toprak kısıtlaması

Çin, nadir toprak mineralleri üzerindeki hâkimiyetini daha da güçlendirmek amacıyla 14 Avrupa Birliği şirketini ihracat kontrol listesine ekledi. Pekin yönetimi, söz konusu şirketlere yönelik ihracat kısıtlamasını Cuma günü resmen duyurdu. Çin Ticaret Bakanlığı'nın aldığı bu karar, Avrupa'nın otomotiv, savunma, robotik ve ileri üretim sektörlerinde kritik öneme sahip nadir toprak mineralleri ve bileşenlerinin tedarikini doğrudan etkiliyor. Kısıtlama kararı, Çin'in son dönemde nadir topraklar üzerindeki denetimini artırma stratejisinin yeni bir adımı olarak dikkat çekiyor. Avrupa'daki birçok üretici, bu gelişmenin ardından tedarik zincirlerinde ciddi sorunlar yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.

Çin Ticaret Bakanlığı: "Çift kullanımlı" ürünlere sevkiyat yasağı

Çin Ticaret Bakanlığı, 14 Avrupa Birliği şirketine yönelik ihracat kısıtlamasını "çift kullanımlı" malzeme ve ürünlerin sevkiyatının durdurulması gerekçesiyle açıkladı. Bakanlık, bu ürünlerin hem askeri hem de sivil amaçlarla kullanılabildiğini vurguladı. Yasak kapsamına giren ürünler arasında nadir toprak mıknatısları ve yarı iletkenlerin üretiminde kullanılan kritik mineraller öne çıkıyor. Otomobillerden deniz rüzgar türbinlerine, robotlardan insansız hava araçlarına kadar pek çok ileri teknoloji uygulamasının temelinde yer alan bu minerallerin tedarikinin zorlaşması, Avrupa'daki birçok şirketi yeni arayışlara itiyor. Çin'in bu hamlesinin, Avrupa Birliği'nin Rusya'nın Ukrayna savaşıyla bağlantılı olarak Çinli şirketlere uyguladığı yaptırımlara bir yanıt olduğu belirtiliyor. Avrupa Komisyonu, yaptırım uygulanan bu şirketlerin Rus askeri sanayisine destek verdiğini ve AB yaptırımlarını aşmaya yardımcı olduklarını açıklamıştı.

Almanya ve İtalya'nın önde gelen şirketleri hedefte

Çin'in ihracat kısıtlamasına tabi tuttuğu şirketler arasında Almanya'nın savunma devi Rheinmetall ve İtalya'nın önde gelen motor üreticisi Lafert Grubu öne çıkıyor. Rheinmetall, 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Almanya'nın yeniden silahlanma sürecinde kritik bir rol üstlenmişti. Askeri ekipman üretiminde büyük miktarda süper sert tungsten ve çeşitli nadir toprak elementleri kullanılıyor. Lafert Grubu ise, Avrupa'nın pek çok fabrikasında robot ve otomasyon sistemlerine güç sağlayan motorlarda nadir toprak mıknatısları kullanıyor. Sinderhauser Materials gibi şirketler de Çin'in kısıtladığılar arasında yer alıyor. Özellikle zirkonyum içeren yttrium alaşımlarının üretiminde uzmanlaşan Sinderhauser, bu alandaki darboğaz nedeniyle fiyatların son dönemde yüz kat arttığını bildirdi. Şirket, Çin'in attığı bu adım hakkında resmi bir açıklama yapmadı. Yarı iletken üreticileri ise, yttrium bileşenlerinin temininde ciddi sıkıntılar yaşandığını belirtiyor.

Küresel tedarik zincirinde nadir toprak alarmı

Dünya genelinde nadir toprak metallerinin işlenmesi ve alaşım üretimi konusunda Çin'in tartışmasız bir üstünlüğü bulunuyor. Son 16 ayda Pekin yönetimi, nadir toprak madenciliği ve işleme kapasitesini, ticaret politikalarında önemli bir koz olarak kullanıyor. Özellikle tungsten, antimon ve galyum gibi az bilinen ancak stratejik önemi yüksek mineraller üzerindeki ihracat kısıtlamaları, Batı'da endişeleri artırıyor. Çin, geçen yıl yedi nadir toprak metaline, Kasım ayında ise beş nadir toprak metaline daha ihracat kısıtlaması getireceğini açıklamıştı. ABD ve Avrupa Birliği, bu gelişmeler karşısında kendi kritik mineral madenlerini ve rafinerilerini kurma yönünde adımlar atıyor. Ancak üretim süreçlerinin karmaşıklığı ve çevresel etkiler, Batılı ülkelerin hızlı bir çözüm üretmesini zorlaştırıyor. Çin dışındaki kritik minerallerin işlenmesi konusunda uzmanlaşan Avrupa şirketleri, yeni kısıtlamalarla birlikte küresel tedarik zincirindeki rollerini kaybetme riskiyle karşı karşıya.