Otuz yıllık teori gerçek oldu! Samanyolu'ndaki ilk mikroblazar toz bulutlarının ardından çıktı

Samanyolu Galaksisi'nde, IRAS 18293−0941 adıyla bilinen ve kara delik destekli bir mikrokuasar olduğu tespit edilen sistem, astronomi dünyasında büyük heyecan yarattı. Yaklaşık 12.000 ışık yılı uzaklıkta bulunan bu sistem, dev bir yoldaş yıldızdan çektiği malzemeyi emen bir kara delikten oluşuyor. Kara delik, yoldaş yıldızın etrafında her 11 Dünya gününde bir tur atıyor ve çektiği malzemenin bir kısmını kutuplarından, neredeyse ışık hızında hareket eden ikiz jetler halinde uzaya fırlatıyor. IRAS 18293−0941'in keşfi, Samanyolu'nda uzun süredir varlığı teorize edilen fakat şimdiye kadar gözlemlenemeyen mikrokuasarların varlığını ilk kez doğrudan ortaya koydu.

Astronomlar IRAS 18293−0941'in izini toz bulutlarının arkasında buldu

IRAS 18293−0941, sıradan optik teleskoplarla gözlemlenemeyecek kadar yoğun bir yıldızlararası toz ve gaz tabakasının arkasında saklanıyordu. Bu nedenle, sistem onlarca yıl boyunca kataloglarda yer alsa da, varlığı büyük ölçüde göz ardı edildi. Araştırma ekibinin lideri Josep Martí, sistemin neredeyse görünmez olduğunu ve sıradan gözlemlerle tespit edilemediğini vurguladı. Ancak, astronomlar IRAS 18293−0941'in yıldızının ışığındaki düzensiz titreşimleri fark etti ve bu ipucu, sistemin bir kara delik tarafından etkileniyor olabileceğini düşündürdü. Sonrasında yapılan radyo gözlemleri, tek taraflı bir jetin varlığını ortaya koydu. Jetin yönü ise, Dünya'dan doğrudan uzaklaşan bir doğrultuda olduğu için sadece bir tarafı tespit edilebildi. Avrupa VLBI Ağı'nın yüksek çözünürlüklü radyo teleskopları sayesinde, jetin kaynağının IRAS 18293−0941 olduğu kesin olarak belirlendi. Bu bulgu, mikrokuasarların galaksimizdeki varlığına dair uzun süredir devam eden tartışmalara son noktayı koydu.

IRAS 18293−0941'in jetleri ve kozmik enerji aktarımı

IRAS 18293−0941'deki kara delik, yoldaş yıldızdan topladığı malzemenin bir kısmını, kutuplarından neredeyse ışık hızında uzaya fırlatıyor. Bu jetlerden biri doğrudan Dünya'ya yönelmediği için gözlemlenemedi; ancak Güney Afrika'daki MeerKAT radyo teleskopları, jetin yıldızlararası gaz ve toza çarptığı noktada oluşan 100 ışık yılı genişliğinde bir balonu tespit etti. Balonun bir kenarında, jet ile çevredeki madde arasındaki çarpışmanın oluşturduğu sıcak nokta, yüksek enerjili gama ışınlarının kaynağı olarak öne çıktı. Bu noktadan yayılan gama ışınlarının her bir fotonu, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda hızlandırılan parçacıkların on katı enerji taşıyor. Ayrıca, jetin taşıdığı enerji Güneş'in yaydığı enerjinin 500.000 katına ulaşıyor. Bu veriler, kara deliklerin nasıl güçlü kozmik parçacık hızlandırıcılarına dönüştüğünü ve galaksilere nasıl enerji aktardığını anlamak açısından büyük önem taşıyor.