Nebraska'daki sıradan tepeciğin altında ne var? 1969'da toprağa gömdüler

Nebraska'nın Hallam kasabası yakınlarında, 1969 yılında yerin altına gömülen deneysel bir nükleer reaktör, aradan geçen onlarca yıla rağmen hâlâ sessizliğini koruyor. ABD Enerji Bakanlığı'nın sıkı gözetimi altındaki bu alan, 1.4 dönümlük düz bir çimen tepeciğiyle dışarıdan bakıldığında sıradan görünse de, altında Amerika'nın erken nükleer enerji denemelerinin kalıntılarını barındırıyor. 1960'lı yıllarda, Atom Enerjisi Komisyonu'nun öncülüğünde kurulan ve kısa ömürlü olan Hallam Nükleer Enerji Tesisi, teknik arızalar nedeniyle sadece iki yıl çalışabildi. Ardından, reaktörün en tehlikeli parçaları yerinde mühürlenerek, tüm yer altı yapısı altı fit toprak tabakasıyla kaplandı. Federal düzenleyiciler, bu alanı en az bir yüzyıl boyunca izlemeye devam edeceklerini belirtiyor. Hallam reaktörünün gömülü kalması, nükleer enerjinin deneysel döneminin Amerika'daki izlerini günümüze taşıyor.

ABD Enerji Bakanlığı: Hallam reaktörü 2090'a kadar gözetim altında

Hallam Nükleer Enerji Tesisi'nin bulunduğu alan bugün ABD Enerji Bakanlığı'nın Miras Yönetimi Ofisi tarafından yönetiliyor. Yetkililer, gömülü reaktörün çevresel güvenliğini sağlamak amacıyla düzenli olarak yer altı suyu örneklemesi yapıyor ve çimen tepeciğinin erozyona karşı durumunu denetliyor. Alanın radyoaktif kalıntıları, zaman içinde çevreye zarar vermemesi için sürekli kontrol ediliyor. Enerji Bakanlığı, radyoaktif bozunma sürecine göre, bölgenin 2070 yılı civarında tamamen serbest bırakılabileceğini öngörüyor. Ancak, bazı anlaşmalar ve güvenlik protokolleri gereği, gözetim süresi 2090 yılına kadar uzayabilir. Bu süreçte, alanda herhangi bir radyoaktif sızıntı olup olmadığı titizlikle takip ediliyor. Hallam reaktörü, ABD'nin nükleer enerji tarihindeki tehlikeli miraslarından biri olarak federal gözetim altında tutulmaya devam ediyor.

Teknik sorunlar Hallam reaktörünün ömrünü kısalttı

1950'li yılların sonunda Amerika Birleşik Devletleri Atom Enerjisi Komisyonu, Hallam kasabasının yakınında deneysel bir nükleer enerji santrali inşa etti. Bu tesis, sodyum soğutmalı ve grafit moderatörlü bir reaktörün ticari şebekeye güvenilir elektrik sağlayıp sağlayamayacağını test etmek amacıyla kuruldu. Ancak, Hallam reaktörü kısa sürede ciddi teknik sorunlarla karşılaştı. Özellikle grafit moderatörde yaşanan arızalar, reaktörün sadece iki yıl çalışabilmesine neden oldu. 1962'de faaliyete geçen reaktör, 1964'te kapatıldı. Atom Enerjisi Komisyonu, araştırma hedeflerinin tamamlandığını açıklasa da, reaktörün beklenen performansı göstermemesi ve güvenlik riskleri nedeniyle operasyonlar sonlandırıldı. Hallam reaktörü, Amerika'nın nükleer enerji alanındaki deneysel cesaretini ve karşılaşılan teknik güçlükleri simgeliyor.

Devre dışı bırakma süreci: Gömülü reaktörün ardındaki mühendislik

Hallam reaktörünün kapatılmasının ardından, devre dışı bırakma ve sökme işlemleri 1967'den 1969'a kadar sürdü. Ekipler, yer üstündeki tüm yapıları söktü, sodyum soğutucuları ve radyoaktif malzemelerin büyük bölümünü alandan çıkardı. Ancak, bazı tehlikeli bileşenler güvenli şekilde taşınamayacak durumda olduğu için, yer altındaki reaktör binasında üç ayrı kontaminasyon bölgesine mühürlendi. Bu alanlar, reaktör kabı, yakıt depolama tüpleri ve hasarlı moderatör elemanlarını içeriyor. Mühendisler, içeride kalan sodyumu devre dışı bırakmak için buhar kullandı ve hidrojen gazı oluşma riskine karşı önlem aldı. Tüm yapı, suyun geçişini engelleyecek şekilde toprakla örtüldü ve çimenle kaplandı. Reaktörün tam konumu ve yapısı, gelecekteki nesillerin bilgiye ulaşabilmesi için paslanmaz çelik kutular içinde belgelenip saklandı.