Mars'ın geçmişiyle ilgili şaşırtıcı keşif! bilim insanları ne buldu?

2025 yılında Mars'ta gerçekleştirilen üç bağımsız bilimsel araştırma, gezegenin geçmişine ve Dünya ile olan benzerliğine dair önemli bulgular ortaya koydu. Mars'ın jeolojik yapısının, mineral örneklerinin ve atmosferik olaylarının detaylı incelenmesiyle, kırmızı gezegenin bir zamanlar yaşanabilir koşullara sahip olduğu yönündeki görüşler güç kazandı. Bu yeni bulgular, Mars'ın sadece suya ev sahipliği yapmadığını, aynı zamanda Dünya'nın ilkel dönemlerine benzer fiziksel ve kimyasal ortamlar barındırdığını gösteriyor. Araştırmalar, Mars'ın karmaşık bir evrimsel süreçten geçtiğini ve bu süreçte yaşanabilirliğe dair izlerin günümüze kadar ulaştığını ortaya koyuyor.

Eski nehir sistemleri ve Mars'ın nemli geçmişi

2025 yılının en dikkat çekici keşiflerinden biri, Mars'ın güney yükseklerinde, daha önce su izine rastlanmadığı düşünülen bir bölgede ortaya çıktı. Yüksek çözünürlüklü yörünge görüntülerinin detaylı analiziyle, yaklaşık 16.000 kilometre uzunluğunda eski nehir yatakları tespit edildi. Bu nehir sistemlerinin, yaklaşık 3 milyar yıl önce Mars'ın beklenenden çok daha nemli bir iklime sahip olduğunu gösterdiği anlaşıldı. Bazı nehirler kısa mesafelerde uzanırken, bazıları ise 160 kilometreyi aşan geniş ağlar oluşturuyordu. Bu durum, Mars'ta suyun yalnızca yerel veya geçici olarak değil, düzenli yağış ve kar yağışlarıyla desteklenen bölgesel bir sistemin ürünü olduğunu ortaya koydu. Araştırmacıların incelediği Noachis Terra olarak bilinen bu bölge, Mars'ın en eski yüzeylerinden birini temsil ediyor. Mars Reconnaissance Orbiter ve Mars Global Surveyor'dan elde edilen veriler, neredeyse 10 milyon kilometrekarelik bir alanı kapsayarak, nehirlerin taşkınlarla kraterleri doldurup göllere dönüştüğünü gösterdi. Bu bulgular, Mars'ın 3,7 milyar yıl önce sıcak ve yoğun bir atmosfere sahip olduğunu, yüzeyde suyun uzun süre varlığını koruduğunu ortaya koydu. Ancak zamanla gezegenin manyetik alanını kaybetmesi, atmosferin güneş rüzgarları tarafından aşındırılmasına ve suyun büyük ölçüde kaybolmasına yol açtı. Yine de, bazı araştırmalar suyun bir kısmının yüzeyin altında saklı kalabileceğini öne sürüyor.

Kaya örnekleri ve biyomarker izleri: Mars'ta yaşam ihtimali

Yörüngeden elde edilen veriler Mars'ın eski nehirlerini gözler önüne sererken, NASA'nın Perseverance aracı ise Jezero Krateri'nde önemli bir kaya örneği üzerinde çalıştı. "Chevaya Falls" adlı kayadan alınan "Sapphire Canyon" örneği, bir yıl süren detaylı incelemenin ardından Nature dergisinde yayımlandı. Bu kaya, potansiyel biyomarkerlar içeriyor; yani geçmişte yaşam süreçleriyle ilişkili olabilecek kimyasal izler taşıyor. Analizler, Dünya'da genellikle mikrobiyal aktivitelerle bağlantılı minerallerin ve dokuların varlığını ortaya koydu. İnce taneli lutit kayası üzerinde, tabakalı tortularda bulunan ve "leopar lekeleri" olarak adlandırılan küçük nodüller tespit edildi. SHERLOC ve PIXL cihazları sayesinde, düzenli desenlerde organik karbon, fosfor, demir ve kükürt varlığı belirlendi. Özellikle demir fosfatı vivianit ve demir sülfür greigite mineralleri öne çıktı. Dünya'da bu mineraller, mikrobiyal süreçlerle oluşuyor ve Mars'taki örneklerde de benzer bir kimyasal dağılım gözlemlendi. Araştırmacılar, bu bulguların doğrudan yaşam kanıtı olmadığını vurgulasa da, Mars'ta bugüne kadar elde edilen en güçlü yaşam izlerinden biri olabileceğini belirtiyor. Bu tür bulgular, Mars'ta yaşamın ortaya çıkıp çıkmadığına dair soruları daha da derinleştiriyor ve bağımsız doğrulama gerektiriyor.

Atmosferde elektrik kıvılcımları ve Mars'ın aktif doğası

2025'in üçüncü önemli keşfi ise Mars atmosferinde yaşanan bir fenomenle ilgiliydi. Bilim insanları, ilk kez Mars'taki toz girdapları içinde elektrik kıvılcımlarının varlığını doğrudan tespit etti. Perseverance aracında bulunan SuperCam mikrofonu, bu toz sütunlarından ikisi geçerken alışılmadık akustik sinyaller kaydetti. Fransız araştırmacılar, bu sinyallerin elektrik deşarjlarına özgü elektromanyetik izler taşıdığını doğruladı. Mars'ın ince ve karbondioksit açısından zengin atmosferi, bu tür elektriksel deşarjların oluşumunu kolaylaştırıyor. Elektrik kıvılcımları, organik molekülleri parçalayabilen ve atmosferin kimyasal dengesini değiştirebilen yüksek oksitleyici bileşikler üretiyor. Bu durum, Mars'ta yıllardır gözlemlenen metanın hızla kaybolmasına olası bir açıklama sunuyor. Ayrıca, elektrik yüklerinin toz taşınmasını ve iklim dinamiklerini etkilediği, elektronik ekipmanlar ve gelecekteki insanlı Mars görevleri için potansiyel riskler oluşturduğu belirtiliyor. SuperCam'in mikrofonu, 2021'den bu yana Mars'ta 30 saatten fazla ses kaydı topladı ve şimdi elektrik deşarjlarını da belgeledi. Bu gelişme, akustiğin bilimsel araştırmalarda ne kadar değerli bir araç olabileceğini bir kez daha gösterdi.