Mağarada saat, takvim ve güneş olmadan 2 ay geçirdi! Çıktığında tarihi 25 gün geride sanıyordu

Fransız jeolog Michel Siffre, 1962 yılında Ligurya Alpleri'nde gerçekleştirdiği sıra dışı mağara deneyiyle insan beyninin zaman algısının ne kadar hassas ve yanıltıcı olabileceğini gözler önüne serdi. Siffre, 16 Temmuz'da yer altındaki bir buzulun incelenmesi için mağaraya indi ve tam 60 gün boyunca güneş ışığından, saatten ve takvimden tamamen yalıtılmış şekilde yaşadı. Deneyin sonunda, destek ekibi Siffre'ye iki ayın dolduğunu bildirdiğinde, genç kaşif hâlâ ağustos ayında olduğunu zannediyordu. Kendi hesabına göre ise tarih 20 Ağustos'tu; gerçekte ise eylül ortasıydı. Bu çarpıcı deney, insan beyninin dışsal zaman göstergeleri olmadan zaman kavramını nasıl kaybettiğini çarpıcı biçimde gözler önüne serdi.

Michel Siffre: 'Karanlıkta geçen günler birbirinden ayırt edilemiyor'

Deney sırasında Michel Siffre, tamamen karanlık bir ortamda yaşadı. Gözlerini korumak için karanlık gözlükler taktı ve tek ışık kaynağı olarak bir ampul kullandı. Mağaranın girişinde bulunan destek ekibiyle yalnızca tek yönlü bir telefon hattı üzerinden iletişim kurdu. Uyandığında, yemek yediğinde veya uyumaya hazırlandığında ekibi arıyor, ancak karşı taraftan hiçbir zaman tarih veya saat bilgisi verilmiyordu. Siffre, günlerin birbirinden ayırt edilemez hâle geldiğini, sabit bir gün döngüsünün, güneşin doğuşunun ve alışılmış rutinlerin yokluğunda zaman algısının tamamen kaybolduğunu belirtti. Nem oranının yüzde 98'e ulaştığı, sıcaklığın 34 dereceye kadar düştüğü bu zorlu ortamda, Siffre yalnızca Platon'un eserlerini okuyabildi ve ayaklarını asla kurutamadı. Fiziksel koşulların ağırlığına rağmen, deneyin en çarpıcı sonucu, insan beyninin zaman algısının dışsal ipuçları olmadan hızla çökmesiydi.

NASA ve Fransız ordusu, Siffre'nin mağara deneyine büyük ilgi gösterdi

Michel Siffre'nin mağara deneyi, kısa sürede bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı. Deneyin ardından, NASA Siffre'nin 1962 bulgularının matematiksel analizini finanse etti. Amerikan uzay ajansı, özellikle astronotların uzayda uzun süre güneş ışığı görmeden yaşadıkları koşullarda zaman algılarının nasıl değiştiğini anlamak istiyordu. Aynı şekilde, Fransız ordusu da Siffre'ye önemli miktarda fon sağladı. Ordunun hedefi, askerlerin uyanık kalma sürelerini artırıp artırmayacaklarını öğrenmekti. Ayrıca Fransa, yeni başlattığı nükleer denizaltı programında, aylarca gün ışığı görmeden çalışacak mürettebatın zaman algısının nasıl etkileneceğini araştırmak için Siffre'nin deney sonuçlarından yararlandı. Bu destekler, mağara deneyinin yalnızca bireysel bir macera değil, aynı zamanda askeri ve bilimsel açıdan da büyük öneme sahip olduğunu gösterdi.

Zaman algısındaki çarpıcı sapma: '120'ye kadar saymak' testi

Deney sırasında saat kullanmasına izin verilmeyen Michel Siffre, zamanın geçişini ölçmek için kendi yöntemini geliştirdi. Her telefon görüşmesinde nabzını ölçtükten sonra, birden 120'ye kadar sesli olarak saydı. Ona göre her sayı bir saniyeye karşılık geliyordu. Ancak yüzeydeki saatlerle yapılan karşılaştırmalarda, Siffre'nin 120'ye kadar sayması aslında iki dakika, bazen beş dakika sürüyordu. Bu bulgu, içsel zaman algısının dışsal saatlerle ne kadar farklılaşabileceğini gösterdi. Siffre'nin 'içsel metronomu', yüzeydeki saatlerin hızının yarısından daha yavaş çalışıyordu. Bu büyük hata, dokuz haftalık izolasyon boyunca birikerek toplamda yirmi beş günlük bir zaman kaybına yol açtı. Deney, insan beyninin zamana dair öznel değerlendirmesinin, dışsal referanslar olmadan ciddi ölçüde sapabileceğini açıkça ortaya koydu.

Deep Time projesi: Lombrives mağarasında yeni bir sınav

Michel Siffre'nin öncülük ettiği mağara deneyleri, sonraki yıllarda da bilim insanlarının ilgisini çekmeye devam etti. 24 Nisan 2021'de, İnsan Adaptasyon Enstitüsü tarafından yürütülen Deep Time projesi kapsamında, on beş gönüllü, Fransa'nın Pirene Dağları'ndaki Lombrives mağarasında kırk gün boyunca dış dünyadan tamamen izole şekilde yaşadı. Gönüllüler, mağaradan çıktıklarında çoğunun yer altına yaklaşık otuz gün önce girdiğine inandığı ortaya çıktı. Yani, on beş kişilik bir grupta toplamda on gün 'kayıp' yaşandı. Deney sırasında ortam sıcaklığı 10 dereceye kadar düştü ve nem oranı yüzde 100'e ulaştı. Tüm gönüllüler, süre boyunca sensörlere bağlı olarak izlendi. Bu deney, Siffre'nin 1962'de başlattığı zaman algısı araştırmalarının günümüzde de tazeliğini koruduğunu bir kez daha gösterdi.