Kuzey Kutbu'nda neler oluyor? Rusya, Çin ve ABD'nin gizli planı

Küresel güçlerin Kuzey Kutbu üzerindeki rekabeti, son yıllarda giderek daha fazla gündeme geliyor. Özellikle Rusya, Çin ve ABD'nin bölgeye yönelik stratejik hamleleri, Kuzey Kutbu'nun jeopolitik ve ekonomik önemini her geçen gün artırıyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın Grönland'ı Amerika Birleşik Devletleri'ne dahil etme isteğiyle yeniden alevlenen tartışmalar, aslında onlarca yıldır devam eden bir mücadelenin yeni bir perdesi olarak görülüyor. Bu yarışta, Rusya'nın uzun süredir bölgede baskın bir güç olduğu bilinirken, Çin ve ABD'nin de son dönemde attığı adımlar dikkat çekiyor. Kuzey Kutbu, iklim değişikliğiyle birlikte ekonomik fırsatların ve güvenlik endişelerinin merkezine yerleşmiş durumda.

Rusya'nın Kuzey Kutbu'ndaki askeri ve ekonomik üstünlüğü

Kuzey Kutbu bölgesinde Rusya'nın etkisi, hem askeri hem de ekonomik anlamda oldukça belirgin. Rusya, Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyinde yer alan kara ve deniz özel ekonomik bölgelerinin yaklaşık yarısını kontrol ediyor. Ayrıca bölge nüfusunun üçte ikisi Rusya'da yaşıyor. Her ne kadar Kuzey Kutbu, küresel ekonominin yalnızca küçük bir kısmını oluştursa da – Kuzey Kutbu Konseyi'nin verilerine göre yaklaşık %0,4 – Rusya, bölgenin gayri safi yurtiçi hasılasının üçte birini elinde tutuyor. Bu durum, Rusya'nın bölgedeki ekonomik ve politik ağırlığını artırıyor.

Askeri alanda ise Rusya, Kuzey Kutbu'ndaki varlığını sürekli olarak güçlendiriyor. Simons Vakfı'nın verilerine göre, Kuzey Kutbu'nda toplam 66 askeri üs ve yüzlerce savunma tesisi bulunuyor. Bunların 30'u Rusya topraklarında yer alırken, geri kalanlar NATO ülkelerinde konuşlanmış durumda. Özellikle son yıllarda, Rusya nükleer enerjili denizaltı filosunu modernize etmek için büyük yatırımlar yaptı. Bu filo, Rusya'nın Kuzey Kutbu'ndaki askeri gücünün temelini oluşturuyor. Ayrıca radar, insansız hava aracı ve füze teknolojilerinde de önemli gelişmeler kaydedildi. Uzmanlar, Rusya'nın askeri varlığının büyüklüğünün ve son dönemdeki hızlı genişlemesinin, NATO ülkeleri açısından ciddi bir endişe kaynağı olduğunu vurguluyor.

Kuzey Kutbu'nda işbirliğinden rekabete: Değişen dengeler

Kuzey Kutbu, Soğuk Savaş'ın sona ermesinin ardından bir süre boyunca işbirliği alanı olarak görülmüştü. 1996'da kurulan Kuzey Kutbu Konseyi, Rusya ve diğer yedi Kuzey Kutbu ülkesini bir araya getirerek, biyolojik çeşitlilik, iklim değişikliği ve yerli halkların haklarının korunması gibi konularda ortak çalışmalar yürütmeyi amaçladı. Hatta güvenlik alanında da zaman zaman işbirliği girişimleri oldu. Ancak 2014'te Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesiyle birlikte, Batı ile Moskova arasındaki ilişkiler hızla gerildi ve pek çok işbirliği askıya alındı. 2022'de Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik başlattığı geniş çaplı askeri operasyon ise, Kuzey Kutbu'ndaki işbirliği ortamını tamamen sona erdirdi.

Son gelişmelerle birlikte, Finlandiya ve İsveç'in 2023 ve 2024 yıllarında NATO'ya katılması, Kuzey Kutbu'ndaki güç dengesini kökten değiştirdi. Böylece bölge, bir tarafı Rusya'nın, diğer tarafı ise NATO'nun kontrolünde olan iki ayrı alana bölündü. Bu durum, Kuzey Kutbu'ndaki stratejik rekabeti daha da derinleştirdi. ABD ise, ulusal güvenlik gerekçesiyle Grönland'a olan ilgisini sık sık dile getiriyor. Başkan Trump, Grönland'ın ABD için hayati önemde olduğunu savunurken, Danimarka'nın bu bölgeyi Rusya ve Çin'in tehditlerine karşı koruyamayacağını iddia etti.

Çin'in Kuzey Kutbu stratejisi ve yeni işbirlikleri

Kuzey Kutbu ülkesi olmamasına rağmen Çin, bölgeye olan ilgisini açıkça ortaya koyuyor. 2018 yılında kendisini "yakın Kuzey Kutbu devleti" olarak tanımlayan Çin, Kuzey Kutbu taşımacılığı için "kutuplar ipek yolu" adını verdiği bir girişim başlattı. 2024'te ise Çin ve Rusya, aralarındaki işbirliğini daha da ileriye taşıyarak Kuzey Kutbu'nda ortak devriye faaliyetlerine başladı. Bu adım, bölgedeki güç dengelerini daha da karmaşık hale getirdi. Çin'in Kuzey Kutbu'na yönelik stratejisi, hem ekonomik hem de askeri boyutlar taşıyor. Özellikle enerji kaynakları, yeni deniz yolları ve madencilik potansiyeli, Çin'in bölgeye olan ilgisinin temel nedenleri arasında yer alıyor.

Çin ve Rusya arasındaki bu işbirliği, Batılı ülkeler tarafından yakından izleniyor. Çünkü iki ülkenin Kuzey Kutbu'nda birlikte hareket etmesi, ABD ve NATO'nun bölgedeki etkinliğini sınırlandırma potansiyeline sahip. Ayrıca Çin'in teknolojik ve ekonomik gücü, Kuzey Kutbu'ndaki rekabeti daha da kızıştırıyor. Uzmanlar, Çin'in önümüzdeki yıllarda bölgedeki varlığını daha da artırabileceğini ve bu durumun küresel dengeleri önemli ölçüde etkileyebileceğini belirtiyor.