Kayıp Gondvana parçaları yerin altında bulundu

Bilim dünyası, Gondvana adlı eski süperkıtanın boyutlarına ilişkin ezberleri bozan bir keşfe imza attı. Son araştırmalar, Gondwana'nın yalnızca Güney Yarımküre'nin değil, Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın altındaki devasa parçalarıyla birlikte, Dünya'nın kıtasal kara kütlesinin yaklaşık yüzde 80'ini kapladığını gösterdi. Çin Jeoloji Bilimleri Akademisi ve Avustralya'daki Curtin Üniversitesi'nden araştırmacıların yürüttüğü bu çalışma, süperkıtanın gerçek boyutunun uzun yıllardır yanlış bilindiğini ortaya koydu.

Bilim insanları: 'Gondwana'nın sınırları çok daha geniş'

Gondwana, tarih boyunca Güney Amerika, Afrika, Antarktika, Avustralya, Madagaskar ve Hindistan altkıtasını kapsayan dev bir kara parçası olarak biliniyordu. Ancak bugüne kadar yapılan çoğu hesaplama, onun Pangea veya Rodinia gibi "gerçek" süperkıtalar kadar büyük olmadığını, kara kütlesinin yüzde 64'ünü kapladığını gösteriyordu. Yeni araştırma, bu oranın ciddi biçimde eksik hesaplandığını ortaya çıkardı. Bilim insanları, Gondwana'nın büyük parçalarının yüzlerce milyon yıl boyunca Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın altına sürüklendiğini ve burada karmaşık jeolojik oluşumlarla gizlendiğini belirledi. Bu nedenle, süperkıtanın sınırlarının bugüne dek yanlış çizildiği vurgulandı. Araştırma ekibi, bu gizli parçaların ortaya çıkarılmasıyla Gondwana'nın gerçek boyutunun Dünya'nın kıtasal kara kütlesinin yüzde 78 ila 82'sine ulaştığını hesapladı.

Derin kabuğun izotopik imzası Gondwana'nın izlerini açığa çıkardı

Araştırmacılar, yüzeydeki karmaşık jeolojik yapılar nedeniyle kaybolan Gondvana topraklarını saptayabilmek için, 25.000'den fazla kaya örneği üzerinde neodim izotop analizleri yaptı. Bu yöntem, yüzeyin derinlerindeki eski kıtasal kabukların yaşını ve kökenini belirleme imkânı sundu. Elde edilen veriler, Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'nın altında, genç dağ kuşaklarının derinlerinde gömülü olan eski Gondvana kabuğunun varlığını kanıtladı. Özellikle Kazakistan'ın altında keşfedilen yaklaşık 2.000 kilometre uzunluğunda ve 2,2 milyon kilometrekarelik dev Gondvana parçası, bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı. Ayrıca, Çin'in Tarim Havzası, Kuzey ve Güney Çin kratonları, Avrupa'nın Tethyan dağ kuşakları ve Kuzey Amerika'nın Appalachian dağlarının altında da benzer şekilde Gondwana'ya ait büyük parçalar tespit edildi. Bu bulgular, süperkıtanın haritalarda gösterilenden çok daha geniş bir alanı kapladığını ortaya koydu.

Büyük Gondwana'nın oluşumu ve Kambriyen Patlaması'na etkisi

Gondwana'nın bu yeni tanımlanan devasa boyutu, yalnızca jeolojik haritaları değil, gezegenin biyolojik tarihini de etkiliyor. Araştırmacılar, "Büyük Gondwana" adını verdikleri bu geniş kara kütlesinin oluşumunun, yaklaşık 550 ila 500 milyon yıl önce yaşanan Kambriyen Patlaması ile aynı döneme denk geldiğini belirtti. O dönemde, süperkıtanın kenarlarında on binlerce kilometre boyunca uzanan dev bir volkanik aktivite halkası oluştu. Bu sürekli volkanik kuşak, atmosfere uzun süreli karbondioksit ve su buharı salınımı sağlayarak, Dünya'nın iklimini soğuk ve kurak koşullardan sıcak ve nemli bir sera iklimine dönüştürdü. Araştırmacılar, bu iklim değişiminin karmaşık hayvan yaşamının hızla çeşitlendiği Kambriyen Patlaması'nı tetiklemiş olabileceğini öne sürdü. Yani Gondwana'nın devasa boyutları, gezegenin en kritik biyolojik evrimlerinden birine doğrudan zemin hazırlamış olabilir.