Hunga Tonga patlaması atmosferde beklenmedik bir kimyasal süreç başlatmış olabilir

Güney Pasifik'te Ocak 2022'de gerçekleşen Hunga Tonga-Hunga Ha'apai volkanik patlaması, bilim dünyasında büyük bir şaşkınlık yarattı. Patlama sonrası oluşan devasa volkanik bulutun, atmosferdeki metan gazını yok eden beklenmedik bir kimyasal süreci tetiklediği ortaya çıktı. Araştırmacılar, bu keşfin iklim değişikliğiyle mücadelede yeni yöntemler geliştirilmesine ilham verebileceğini belirtiyor. Metan, küresel ısınmaya karbondioksitten çok daha hızlı katkı sağladığı için, atmosferdeki miktarının azalması iklim üzerinde çarpıcı bir etki yaratabilir. Bilim insanları, volkanik bulutun metan kirliliğini azaltma kapasitesinin, mevcut metan bütçesi hesaplamalarını ve küresel ısınmaya karşı alınacak önlemleri yeniden şekillendirebileceğine dikkat çekiyor.

Dr. Maarten van Herpen: 'Volkanik bulut metan kirliliğini temizledi'

Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, Hunga Tonga patlaması sırasında volkanik bulutun içindeki kimyasal reaksiyonlar, atmosferdeki metan gazını yok etti. Araştırmanın ilk yazarı Dr. Maarten van Herpen, patlamanın ardından uydu görüntülerinde rekor seviyede formaldehit tespit ettiklerini açıkladı. Formaldehit, metanın atmosferde parçalanması sırasında kısa süreliğine oluşan bir kimyasal olarak biliniyor. Bilim insanları, bu yüksek formaldehit seviyesinin, bulutun metan gazını sürekli olarak yok ettiğine işaret ettiğini belirtti. Uydu gözlemleri, bulutun 10 gün boyunca Güney Amerika'ya kadar hareket ettiğini ve bu süreçte metan temizliğinin sürdüğünü gösterdi. Dr. van Herpen, "Volkanlar patladığında metan yaydığı biliniyor, ancak volkanik külün bu gazı kısmen temizleyebileceği ilk kez gözlemlendi" dedi.

Güney Pasifik'te 2 milyon ineğe denk metan yok oldu

Araştırmacıların hesaplamalarına göre, Hunga Tonga patlaması sırasında yaklaşık 300 gigagram metan atmosfere salındı. Bu miktar, iki milyondan fazla ineğin bir yılda yaydığı metan gazına eşdeğer. Ancak volkanik bulut, günde yaklaşık 900 megagram metanı yok etti. Bu da iki milyon ineğin günlük emisyonuna denk geliyor. Bilim insanları, bu oranın atmosferdeki metan seviyesinin kısa sürede önemli ölçüde azalmasına yol açtığını belirtti. Metan, küresel ısınmada karbondioksitten yaklaşık 80 kat daha etkili bir sera gazı olarak biliniyor ve atmosferde ortalama 10 yıl kalıyor. Bu nedenle, metan seviyesinin hızlı bir şekilde düşürülmesi, iklim değişikliğinin yavaşlatılması açısından kritik bir öneme sahip. Bilim insanları, Hunga Tonga örneğinin, doğanın metan temizliğini hızlandırma potansiyelini gözler önüne serdiğini vurguluyor.

Volkanik kül, deniz tuzu ve güneş ışığı metan temizliğinde birleşti

Patlama sırasında okyanus altındaki volkanik külle birlikte devasa miktarda tuzlu deniz suyu atmosfere fırladı. Araştırmacılar, bu karışımın güneş ışığıyla etkileşime girerek son derece reaktif klor atomları ürettiğini ve bu atomların metan moleküllerini parçalayarak yok ettiğini ortaya koydu. Bu kimyasal süreç, daha önce Sahra tozunun Atlantik Okyanusu'nu geçerken deniz tuzu ile birleşmesiyle oluşan demir tuzu aerosolleriyle benzerlik gösteriyor. Ancak Hunga Tonga patlamasında, aynı mekanizmanın atmosferin stratosfer katmanında da gerçekleştiği tespit edildi. Kopenhag Üniversitesi'nden Profesör Matthew Johnson, "Fiziksel koşulların tamamen farklı olduğu stratosferde, bu kimyasal reaksiyonun gerçekleşmesi bilim dünyası için büyük bir sürpriz" ifadelerini kullandı. Bu bulgu, atmosferik kimyanın iklim üzerindeki etkilerini yeniden değerlendirmeye yol açıyor.

Metan azaltımı küresel ısınmada acil fren etkisi yaratabilir

Metan, küresel ısınmanın yaklaşık üçte birinden sorumlu. Karbondioksitten daha az bulunmasına rağmen, kısa sürede çok daha fazla ısıyı hapsediyor. Metan emisyonlarının hızlıca azaltılması, on yıl gibi kısa bir sürede belirgin iklim faydaları sağlayabiliyor. Bu nedenle, bilim insanları metan azaltımını "acil fren" olarak tanımlıyor. Hunga Tonga patlaması, doğal yollarla büyük miktarda metanın atmosferden temizlenebileceğini göstererek, iklim değişikliğiyle mücadelede yeni stratejiler geliştirilmesine kapı aralıyor. Ancak uzmanlar, metan azaltımının uzun vadede karbondioksit emisyonlarının azaltılmasının yerini alamayacağına da dikkat çekiyor. Kalıcı iklim istikrarı için CO2 salınımında da ciddi düşüşler gerekiyor.