Hubble arşivinde yapay zeka ile 800'den fazla yeni kozmik anomali bulundu

Avrupa Uzay Ajansı (ESA) bünyesindeki araştırmacılar, Hubble Uzay Teleskobu'nun 35 yılı aşkın arşivini gelişmiş bir yapay zekâ aracıyla inceleyerek, bilim dünyası için büyük önem taşıyan 1.300'den fazla kozmik anomaliye ulaştı. Bu anomalilerin 800'den fazlası ise daha önce hiç kayıtlara geçmemiş yeni keşifler olarak öne çıktı. ESA'dan David O'Ryan ve Pablo Gomez'in yürüttüğü bu çalışma, astronomide veri analizinin geldiği son noktayı gözler önüne sererken, yapay zekânın devasa veri yığınları karşısında insan zekâsını nasıl tamamladığını da ortaya koydu.

Yapay zekâ aracı AnomalyMatch ile devasa veri taraması

Hubble Uzay Teleskobu'nun 35 yıllık gözlem arşivi, astronomi dünyası için adeta bir veri hazinesi niteliğinde. Ancak bu kadar büyük bir veri setinin manuel olarak taranması neredeyse imkânsız hale gelmiş durumda. Bu noktada devreye giren AnomalyMatch adlı yapay zekâ aracı, yaklaşık 100 milyon görüntüden oluşan Hubble Miras Arşivi'ni yalnızca 2-3 gün gibi kısa bir sürede tarayarak, insan beyninin aylarca hatta yıllarca sürecek işini tamamladı. AnomalyMatch, sinir ağı tabanlı bir makine öğrenimi modeli olarak, insan beyninin görsel ayırt etme becerisinden ilham alıyor ve büyük ölçekli veri analizlerinde yüksek verimlilik sağlıyor. Araştırmacılar, bu hızlı tarama sonucunda 1.400'e yakın potansiyel kozmik anomali belirledi. Bunların 1.300'ü yapılan manuel incelemelerle doğrulanırken, 800'den fazlasının ise bilim dünyası için tamamen yeni olduğu tespit edildi. Bu bulgular, astronomide yapay zekâ kullanımının ne kadar kritik bir rol oynadığını bir kez daha gösterdi.

Kozmik anomalilerin önemi ve çeşitliliği

Kozmik anomali, evrende nadir rastlanan ve mevcut bilgilerle kolayca açıklanamayan gök cisimleri ya da olayları tanımlamak için kullanılan bir terim. Bu tür anomaliler, doğanın farklı yönlerini ve evrenin henüz çözülememiş sırlarını anlamak açısından büyük öneme sahip. Hubble arşivinde tespit edilen anomaliler arasında en yaygın olanı, birleşen ve etkileşen galaksiler oldu. Araştırmada 417 adet bu tür galaksi kayıtlara geçti. Bunun yanı sıra, 86 yeni potansiyel yerçekimi merceği tespit edildi. Yerçekimi mercekleri, çok uzak galaksilerin ve gök cisimlerinin gözlemlenmesini mümkün kılarak evrenin yapısı, karanlık madde dağılımı ve kozmik genişleme gibi temel konuların araştırılmasında kritik rol oynuyor. Ayrıca, denizanası galaksileri gibi nadir rastlanan yapılar da AnomalyMatch sayesinde ortaya çıkarıldı. Denizanası galaksileri, galaksi kümelerinde gazın dışarı atılması sonucu oluşan ve yıldız oluşumuyla aydınlanan uzun kuyruklara sahip özel yapılardır. Bu türden 35 örnek arşivde bulundu. Tüm bu çeşitlilik, kozmik anomalilerin evrenin anlaşılmasında ne kadar önemli bir yere sahip olduğunu gösteriyor.

Veri miktarındaki artış ve yapay zekânın rolü

Günümüzde astronomi alanında kullanılan teleskoplar ve gözlemevleri, her geçen gün daha fazla veri üretiyor. Örneğin, James Webb Uzay Teleskobu (JWST) her gün yaklaşık 57 GB veri toplarken, yakın zamanda faaliyete geçecek Vera Rubin Gözlemevi ise her gece 20 terabayt ham veri üretecek kapasiteye sahip. Bu devasa veri akışı, insan zekâsının tek başına başa çıkamayacağı bir seviyeye ulaşmış durumda. Yapay zekâ ise bu noktada devreye girerek, astronominin büyük veri üretim kapasitesine ayak uydurabiliyor ve daha önce gözden kaçan kozmik anomalilerin tespit edilmesini sağlıyor. AnomalyMatch gibi araçlar, astronomik arşivlerdeki nadir ve bilimsel açıdan değerli fenomenleri keşfetmek için özel olarak geliştiriliyor. Bu sayede, geçmişte toplanan verilerden yeni bilgiler elde etmek ve evrenin sırlarını çözmek mümkün hale geliyor.