Çernobil işçilerinin çocuklarında DNA mutasyonları tespit edildi

1986 yılında yaşanan Çernobil nükleer felaketinin etkileri, aradan geçen on yıllara rağmen bilim dünyasında tartışılmaya devam ediyor. Son olarak Almanya Bonn Üniversitesi öncülüğünde yürütülen bir araştırma, felakete müdahale eden işçilerin çocuklarında DNA mutasyonlarının izine rastlandığını ortaya koydu. Bu bulgu, iyonlaştırıcı radyasyonun nesiller arası etkilerini açıkça gösteren ilk bilimsel kanıt olma özelliğini taşıyor. Araştırmacılar, özellikle "iyonlaştırıcı radyasyon"un insan genomu üzerinde bıraktığı kalıcı izleri detaylı şekilde inceledi.

Çernobil faciasının çocuklarda bıraktığı genetik izler

Çernobil kazasının ardından bölgede temizlik ve onarım çalışmalarında görev alan işçilerin çocukları üzerinde yapılan bu kapsamlı araştırmada, iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalmanın genetik miras üzerindeki etkileri incelendi. Önceki çalışmalar, radyasyonun yol açtığı DNA hasarının sonraki nesillere aktarılıp aktarılmadığı konusunda net bir sonuca ulaşamamıştı. Ancak bu yeni çalışma, ebeveynlerde bulunmayan ve çocuklarda ortaya çıkan, birbirine yakın konumda iki veya daha fazla mutasyonun bir arada görüldüğü kümelenmiş de novo mutasyonlara (cDNM) odaklandı. Araştırmacılar, bu tür mutasyonların özellikle radyasyona maruz kalma sonucu ebeveyn DNA'sında meydana gelen kırılmalardan kaynaklandığını belirtti.

Çalışmada, Çernobil temizlik işçilerinin 130 çocuğu, radyasyona maruz kaldığı bilinen 110 Alman askeri radar operatörünün çocuğu ve radyasyona maruz kalmamış 1.275 çocuktan oluşan bir kontrol grubu karşılaştırıldı. Araştırmacılar, Çernobil grubunda çocuk başına ortalama 2,65 cDNM, Alman radar grubunda 1,48 cDNM ve kontrol grubunda ise 0,88 cDNM tespit etti. Bu veriler, iyonlaştırıcı radyasyonun çocuklarda DNA mutasyonlarını artırdığını açıkça ortaya koydu. İstatistiksel ayarlamalar sonrasında dahi, gruplar arasındaki farkın anlamlı olduğu vurgulandı.

İyonlaştırıcı radyasyonun nesiller arası etkisi ve sağlık riski

İyonlaştırıcı radyasyonun çocuklarda DNA mutasyonlarına yol açtığı tespit edilse de, araştırmacılar bu mutasyonların sağlık riski açısından görece düşük olduğunu belirtti. Bunun en önemli nedeni, tespit edilen birçok cDNM'nin protein kodlamayan DNA bölgelerinde yer alması. Yani, bu mutasyonların doğrudan hastalığa yol açma olasılığı oldukça sınırlı. Araştırmacılar, "iyonlaştırıcı radyasyon"un çocuklarda hastalık riskini anlamlı şekilde artırmadığını, ancak genetik izlerin nesiller boyu taşınabileceğini vurguladı.

Öte yandan, ebeveynin maruz kaldığı radyasyon dozu yükseldikçe, çocuklarda tespit edilen mutasyon kümelerinin sayısında da artış gözlendi. Bu durum, iyonlaştırıcı radyasyonun DNA ipliklerinde kırılmalara yol açtığı ve onarım süreçlerinde hatalar oluştuğu teorisini destekliyor. Ayrıca, yaşlı babaların çocuklarında daha fazla DNA mutasyonu görüldüğü de biliniyor. Bu açıdan bakıldığında, ebeveynin yaşıyla ilişkili genetik risklerin, radyasyona maruz kalma ile ortaya çıkan risklerden daha yüksek olduğu ifade edildi.