Avrupa'da plastik geri dönüşümünde büyük kriz! Sistem neden çöküyor?

Avrupa ve Amerika'da plastik geri dönüşüm sistemleri, beklenenin aksine ciddi bir başarısızlıkla karşı karşıya. Son yıllarda plastik atıkların yalnızca küçük bir bölümü geri dönüştürülebiliyor. Avrupa'da plastiklerin yaklaşık yüzde 15'i, Amerika Birleşik Devletleri'nde ise sadece yüzde 9'u geri dönüşüm tesislerinde işleniyor. Geri kalan atıklar, ya yakma tesislerine ya da çöplüklere gönderiliyor ve önemli bir kısmı da doğrudan doğal çevreye karışıyor. Bu tablo, plastik geri dönüşümünün neden bu kadar başarısız olduğuna dair tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Uzmanlar: Plastik geri dönüşümünde sistemsel eksikler büyüyor

Plastik geri dönüşümünde yaşanan sorunların kökeni, atıkların kutuya atılmasından çok daha önce başlıyor. Uzmanlar, plastiklerin yaklaşık yarısının tek kullanımlık ürünlerde yer aldığını ve bu ürünlerin geri dönüşümünü zorlaştırdığını belirtiyor. Kaplar, ambalajlar, poşetler ve tarımsal örtüler gibi kısa ömürlü plastikler, atık miktarını hızla artırıyor. Kalan plastiklerin yüzde 20-25'i uzun vadeli uygulamalarda, örneğin inşaat malzemeleri ve altyapı ürünlerinde kullanılıyor. Geri kalanı ise araçlar, mobilyalar ve elektronik cihazlar gibi orta ömürlü ürünlerde yer alıyor. Avrupa Birliği'nde tüketim sonrası plastik atık miktarı 2007 yılında 24,6 milyon tona ulaştı ve bu rakam her yıl artış gösteriyor. Özellikle ambalaj atıkları başı çekerken, elektrikli atıklar ve kullanım ömrünü tamamlayan araçlar da giderek daha fazla plastik atık kaynağına dönüşüyor.

Geri dönüşümde 12 kritik sorun: Pahalı maliyet, düşük kalite ve işçi sağlığı

Plastik geri dönüşümünün başarısız olmasının altında yatan nedenler, birbiriyle bağlantılı ve çok boyutlu. İlk olarak, birçok geri dönüşüm tesisi verimsiz çalışıyor. Temizlik ve işleme süreçlerinde plastik parçalar mikroplastik olarak kayboluyor ve bu durum tesislerin kendi başına plastik atık ürettiğini gösteriyor. Ayrıca yeni plastik üretimi, geri dönüştürülmüş plastiğe göre genellikle daha ucuz olduğu için, piyasada geri dönüşüm teşvik edilmiyor. Maddi teşviklerin ve yeni plastik üzerindeki vergilerin eksikliği, sistemin sürdürülebilirliğini zayıflatıyor.

Bunun yanı sıra, geri dönüştürülmüş plastiklerin kalitesi genellikle düşük kalıyor. Polimerlerin bozulması, bu malzemelerin yeniden kullanımını kısıtlıyor. Yüksek kaliteli geri dönüşüm için yeni ayırma, yıkama ve yeniden granülasyon teknolojilerine yatırım yapılması gerekiyor. Toplama sistemlerinin verimsizliği de kayıpların ve kirliliğin kaynağında başlamasına yol açıyor. Kutuların, lojistiğin ve teşvik mekanizmalarının iyileştirilmesi, sanayi işleme tesisleri kadar kritik önem taşıyor.

Bir diğer önemli sorun ise atık toplama ve ayırmada çalışan işçilerin büyük ölçüde görünmez ve güvencesiz olması. Eğitim eksikliği, iş istikrarsızlığı ve toplumsal tanınmanın yokluğu, hem sosyal adaletsizliğe hem de sistemin genel verimsizliğine neden oluyor. Ayrıca, plastik atıklarla çalışan işçiler, tehlikeli kimyasallara ve toksik maddelere maruz kalıyor. Bu durum, ciddi bir halk sağlığı sorunu olarak dikkat çekiyor ve acil önlem alınmasını gerektiriyor.

Atık ihracı ve uyumsuz plastikler sorunu derinleştiriyor

Gelişmiş ülkelerin plastik atıklarını, çevresel yönetim kapasitesi daha düşük ülkelere ihraç etmesi, geri dönüşüm krizinin başka bir boyutunu oluşturuyor. Bu politika, hem çevresel adaletsizliğe yol açıyor hem de küresel ölçekte çevreye zarar veriyor. Ayrıca, geri dönüşüm sürecinde uyumsuz polimerlerin karıştırılması, elde edilen malzemenin kalitesini önemli ölçüde düşürüyor. Doğru ve etkili ayırma işlemleri, plastik geri dönüşümünde kritik bir darboğaz olarak öne çıkıyor.