Köpek demansı sandığınızdan daha yaygın! Evcil hayvan sahipleri için uyarı

Evcil köpeklerin yaşam süreleri son yıllarda belirgin biçimde uzamış olsa da, bu durum yeni sağlık sorunlarını da beraberinde getiriyor. Türkiye'de de giderek daha fazla köpek sahibi, yaşlanan dostlarında bilişsel gerileme belirtileriyle karşılaşıyor. Uzmanlar, köpeklerde insanlardaki Alzheimer hastalığına benzer bir tabloya yol açabilen köpek demansı, ya da bilimsel adıyla bilişsel işlev bozukluğu sendromunun (CDS), sanılandan çok daha yaygın görüldüğünü belirtiyor. Bu hastalığın başlangıcı genellikle sinsi ve yavaş olsa da, ilerleyici yapısı nedeniyle belirtilerin erken dönemde fark edilmesi büyük önem taşıyor. Türkiye'deki veteriner hekimler, köpek demansının hem hayvanın hem de sahibinin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebileceği konusunda uyarıyor.

Köpek demansı nedir, hangi belirtilerle ortaya çıkıyor?

Köpek demansı, tıpta "bilişsel işlev bozukluğu sendromu" (CDS) olarak tanımlanıyor ve özellikle ileri yaşlardaki köpeklerde görülüyor. Bu sendrom, köpeklerin öğrenme, hafıza ve yürütücü işlevlerinde bozulmalara yol açabiliyor. Nörolojik belirtiler genellikle çok belirgin olmayabiliyor; bu nedenle köpek sahipleri, davranış değişikliklerini yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak değerlendirebiliyor. Ancak uzmanlar, yön kaybı, sosyal etkileşimlerde ani değişiklikler, evde tuvalet kazaları, kaygı, uyku düzeninde bozulmalar ve amaçsız dolaşma gibi belirtilerin köpek demansının habercisi olabileceğini vurguluyor. Bir köpeğin su kabının yerini unutması, insanlardan uzaklaşması veya tam tersi aşırı ilgi göstermesi, sebepsiz havlama ya da uluma gibi davranışlar da dikkatle izlenmeli. Özellikle gece uykusunun azalması ve köpeğin ev içinde amaçsızca dolaşması, sahiplerin gözünden kaçmaması gereken önemli işaretler arasında yer alıyor.

DISHA(A) kısaltması ve erken teşhisin önemi

Köpek demansı belirtilerinin hatırlanmasını kolaylaştırmak amacıyla, veteriner hekimler "DISHA(A)" kısaltmasını öneriyor. Bu kısaltma, köpeklerde tanıdık ortamlarda yön kaybı (Disorientation), sosyal etkileşimlerde değişiklikler (Interaction), uyku-uyanıklık döngüsünde bozulmalar (Sleep-wake cycle), evde tuvalet yapma (House soiling) ve aktivite seviyesindeki değişiklikleri (Activity) ifade ediyor. Bazı durumlarda agresyon (Aggression) ve kaygı (Anxiety) da bu listeye ekleniyor. Uzmanlar, köpek demansında erken teşhisin hayati önem taşıdığını belirtiyor. Çünkü hastalığın ilerleyişi birkaç ay gibi kısa bir sürede hızlanabiliyor ve klinik belirtiler ağırlaştığında, geri dönüşü olmayan nörodejeneratif değişiklikler ortaya çıkabiliyor. Bu noktada, hem köpeğin refahı hem de sahibiyle olan ilişkisi ciddi şekilde zarar görebiliyor. Türkiye'de de veterinerler, köpek sahiplerinin davranış değişikliklerini dikkatle gözlemlemesini ve şüpheli durumlarda mutlaka bir uzmana başvurmasını öneriyor.

Tedavi seçenekleri ve yaşam kalitesini artırma yolları

Köpek demansı için henüz kesin bir tedavi bulunmamakla birlikte, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya ve yaşam kalitesini artırmaya yönelik çeşitli yöntemler deneniyor. ABD'de, CDS tanısı alan köpeklerde sıklıkla selegilin adlı ilaç kullanılıyor. Bu ilaç, Amerika Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmış olsa da, etkinliği konusunda halen tartışmalar sürüyor. İnsanlarda ise selegilin, demans tedavisinde yeterli sonuç vermediği için tercih edilmiyor. İlaç tedavisinin dışında, köpeklerin günlük rutinlerinde yapılacak bazı değişiklikler de önemli fayda sağlayabiliyor. Örneğin, merdiven gibi riskli alanların kapatılması, yürüyüşlerin artırılması ve melatonin gibi destekleyici ilaçların kullanılması, yaşlı köpeklerin yaşam kalitesini yükseltebiliyor. Ayrıca, Avustralya'daki Adelaide Üniversitesi'nde yürütülen araştırmalarda, özel eğitim egzersizlerinin yaşlı köpeklerde bilişsel fonksiyonları destekleyip desteklemediği inceleniyor. Türkiye'deki veterinerler de, köpek sahiplerine hem ilaç dışı hem de çevresel düzenlemelerle köpeklerinin yaşamını kolaylaştırabileceklerini hatırlatıyor.