Güzel sesin bilimsel sırrı çözüldü!

Japonya'da 22 klasik şan sanatçısıyla yapılan araştırma, yüksek puanların vibrato, rezonans ve dışavurumculukla bağlantılı olduğunu gösterdi. Diksiyon, entonasyon ve tını ise genel puanlarla belirgin ilişki göstermedi.

Ayşegül Gedik - Kasım 09, 2026 15:17 | Son Güncelleme Tarihi: Kasım 09, 2026 16:46

24 TV'yi Google'da haber kaynağınız olarak ekleyin

Japonya'da yapılan bir araştırma, şarkı söyleme performanslarında yüksek puanlarla bağlantılı üç temel özelliği ortaya koydu: vibrato, rezonans ve dışavurumculuk.

Şan öğretmenleri güzel bir sesi tanımlarken "sıcak", "çınlayan" veya "odaklı" gibi ifadeler kullanıyor. Ancak bu kelimeler, farklı dinleyiciler için farklı anlamlara gelebiliyor. Araştırmacılar daha net bir yanıt bulmak için küçük bir klasik şan yarışması düzenledi.

Çalışmada daha yüksek puanlar vibrato, rezonans ve dışavurumculukla birlikte görüldü. Temiz telaffuz ve doğru perde ise nihai puanlarla belirgin bir bağlantı göstermedi.

Keio University'de vokal bilimi alanında doktora öğrencisi Haruka Kondo'nun başkanlık ettiği araştırmada, araştırma görevlisi Sotaro Kondoh ve Keio'nun Neurosciences and Music Laboratory'sini yöneten Shinya Fujii de görev aldı. Üç araştırmacı, üniversitenin Research Center for Music Science merkezine bağlı çalışıyor.

Kondo, "Çalışmamız sanatsal sezgi ile bilim arasındaki boşluğu kapatıyor ve uzman kulağının yerini almayı amaçlamıyor. Deneyimli dinleyicilerin duyduklarını ortak, ölçülebilir bir dile aktarmaya yardımcı oluyor" dedi.

Jüri üyeleri performansları salonda dinledi

Ekip, bir müzik üniversitesinde öğrenim gören veya buradan mezun olmuş 22 Japon klasik şan sanatçısını araştırmaya dahil etti. Katılımcıların 10'u erkek, 12'si kadındı ve yaş ortalamaları yaklaşık 25'ti.

Her katılımcı, eşlik olmadan aynı ve görece kolay İtalyan sanat şarkısı "Caro mio ben"i bir kez söyledi. Şarkıcının ağzından yaklaşık 8 inç, yani 20 santimetre uzaklıktaki mikrofon her performansı kaydetti.

Beş jüri üyesinin şan öğretmenliği deneyimi 11 ila 34 yıl arasında değişiyordu. Jüri üyeleri, dinleyicilerin bulunmadığı bir ortamda Keio'nun Shonan Fujisawa Campus'ündeki 720 kişilik salonun ortasına yakın bir sırada, aralarında üçer boş koltuk olacak şekilde oturdu.

Kalem seslerinin kayıtlara girmesini önlemek için jüri üyeleri, şarkıcı performansını tamamlayana kadar not almadı.

Bilim insanları şarkı söyleme seslerini en az 1925'ten beri ölçüyor. Ancak bu ölçümleri uzman görüşleriyle karşılaştıran çalışmaların çoğu kayıtları kullandı. Bu araştırmada jüri üyeleri, sesin dinleyiciye ulaşırken şekillendiği bir salonda şarkıcıları canlı dinledi.

Üç özellik genel puanlarla örtüştü

Her jüri üyesi, her şarkıcıya 100 üzerinden genel puan verdi ve altı niteliği 1'den 7'ye kadar değerlendirdi. Bu nitelikler vibrato, rezonans, dışavurumculuk, tını, diksiyon ve entonasyondu.

Vibrato, klasik şarkı söylemede perdenin düzenli biçimde yükselip alçalmasıdır. Rezonans, sesin ne kadar iyi taşındığını ve ne kadar zengin duyulduğunu kapsar. Dışavurumculuk ise duygu, ses yüksekliğindeki değişimler ve müzikal cümlelerin biçimlendirilmesiyle ilgilidir.

Bir şarkıcının vibrato, rezonans veya dışavurumculuk puanındaki bir puanlık artış, diğer beş nitelik hesaba katıldıktan sonra bile genel puanda yaklaşık 3 puanlık artışla birlikte görüldü.

Altı değerlendirme, puanlardaki farklılıkların yüzde 85'ini açıkladı. Başka bir deyişle, jüri üyelerinin genel kararları, değerlendirmeleri istenen nitelikleri yakından takip etti.

En yüksek puanı alan 34 yaşındaki bariton, her jüri üyesinden 100 puan aldı. İki yıllık vokal deneyime sahip 19 yaşındaki soprano ise ortalama 54 puanla son sırada yer aldı.

Ekibin 2025 tarihli çalışması biraz farklı sonuç vermişti. O araştırmada jüri üyeleri, ses yalıtımlı bir kabinde aynı şarkıyı söyleyen 10 kadının kayıtlarını dinlemiş ve yalnızca vibrato öne çıkmıştı. Yazarlar, canlı bir salonun sesin taşınmasındaki farklılıkları duymayı kolaylaştırabileceğini düşünüyor.

Doğru telaffuz ve perde tek başına yetmedi

Diksiyon net telaffuz, entonasyon ise doğru perde anlamına gelir. Tını, parlaklık veya sıcaklık gibi bir sesin rengini tanımlar. Bu üç özellikten hiçbiri genel puanlarla belirgin bir bağlantı göstermedi.

Yazarlar, telaffuz ve perdenin yazılı kelimeyle yazılı nota tarafından belirlenen sabit hedefler olduğunu belirtiyor. Şarkıcı bu hedeflere ulaştığında daha iyi performans göstermek için geriye fazla alan kalmayabiliyor.

Yarışmadaki herkes üniversite eğitimi almıştı ve şarkı, bu iki beceri açısından görece az talepkârdı. Bu nedenle diksiyon ve entonasyon, şarkıcılar arasındaki farkı esas olarak biri yetersiz kaldığında ortaya çıkarmış olabilir.

Tını, kişinin sahip olduğu ses türünü tanımladığı için farklı bir özellik taşıyor. Daha koyu bir ses, daha parlak bir sesten daha kötü değil.

Vibrato, rezonans ve dışavurumculuk ise şarkıcıların kelimeler ve notalar doğru olduktan sonra da geliştirmeyi sürdürebildiği özellikler olarak öne çıkıyor.

Rezonans sesin salonda taşınmasına yardımcı oldu

Eğitimli klasik seslerde, saniyede yaklaşık 2.000 ila 4.000 titreşim arasındaki frekanslarda genellikle ekstra enerji bulunuyor. Şarkıcının formantı olarak adlandırılan bu aralıktaki tepe, sesin mikrofon olmadan salonun karşısına taşınmasına yardımcı oluyor.

Ekip, bu banttaki enerjiyi daha düşük frekanslardaki enerjiyle karşılaştırdı. Söz konusu bantta daha fazla enerjiye sahip şarkıcılar daha yüksek puan aldı. Bu bağlantı hem erkeklerde hem kadınlarda görüldü.

Mikrofon her şarkıcıya yakınken jüri üyeleri çok daha uzaktan dinliyordu. Bağlantının yine de ortaya çıkması, yazarlara göre ağız yakınında güçlü bir banda sahip seslerin bu özelliği jüri üyelerinin koltuklarına kadar koruduğunu gösteriyor.

Ses yüksekliği ise farklı bir tablo ortaya koydu. Kayıtlarda şarkıcıların ne kadar yüksek sesle söylediği, puanlarla belirgin bir bağlantı göstermedi.

Canlı üniversite şan seçmelerini inceleyen 2008 tarihli bir çalışma, daha yüksek sesle söylemeyi kadınlarda başarıyla ilişkilendirmiş, ancak erkeklerde böyle bir bağlantı bulmamıştı. Bu araştırmada ses yaklaşık 33 fit, yani 10 metre uzaklıktan ölçülmüş ve şarkıcıların eserlerini kendilerinin seçmesine izin verilmişti.

Yazarlar, dinleme mesafesinin ve bir şarkının yüksek sesle söylemeye ne kadar alan bıraktığının iki çalışma arasındaki farkı açıklayabileceğini düşünüyor.

Vibrato ölçümleri kadın ve erkeklerde farklılaştı

Vibratonun ölçülebilen iki bölümü bulunuyor: perdenin ne kadar hızlı yükselip alçaldığı ve ne kadar geniş aralıkta dalgalandığı. Araştırmacılar bu özellikleri hız ve genişlik olarak adlandırıyor.

Profesyonel klasik şarkıcılar genellikle saniyede yaklaşık altı perde dalgalanması üretiyor. Araştırmadaki erkekler arasında saniyede gerçekleşen her ekstra dalgalanma, yaklaşık 9 puan daha düşük skorla ilişkilendirildi. Kadınlarda ise belirgin bir bağlantı görülmedi.

Genişlik bunun tersine bir örüntü gösterdi. Dalgalanma sent cinsinden ölçülüyor ve piyanodaki komşu tuşlar arasında 100 sent bulunuyor.

Kadınlarda her 10 sentlik artış, yaklaşık 1,7 puanlık artışla birlikte görüldü. Erkeklerde ise belirgin bir bağlantı bulunmadı.

22 şarkıcının tamamında ortalama dalgalanma 138 sentti. Bu değer, piyanodaki komşu tuşlar arasındaki aralıktan biraz daha genişti.

En hızlı vibratoya sahip iki şarkıcı aynı zamanda en dar dalgalanmalara sahipti. Yazarlar, hızlı bir hızın tam olarak gelişmemiş vibratonun işareti olabileceğini öne sürüyor. Ancak bu iki şarkıcıya ilişkin vibrato verileri çok az veriye dayanıyor.

Analizde her şarkıcının sesli harflerinin yalnızca yaklaşık onda birinde vibrato tespit edildi. Bu durum, kullanılabilir yalnızca 9 ve 11 sesli harf bırakıyordu. Dolayısıyla söz konusu iki şarkıcı, sonucu etkilemiş olabilir.

Çalışmanın sınırlılıkları bulunuyor

Bulgular, belirli bir niteliği değiştirmenin puanı yükselteceğini kanıtlamıyor; yalnızca ilişkiler ortaya koyuyor. Jüri üyeleri şarkıcıları görebildiği için duruş ve yüz ifadesi de dışavurumculuk değerlendirmelerini etkilemiş olabilir.

Erkekler ve kadınlar benzer ortalama genişliklere sahip olsa da daha geniş vibratonun kadınlarda neden daha fazla önem taşıdığı belirsizliğini koruyor.

Ses türüne göre beklentiler değişebilir. Ancak bu çalışma, ses türünü cinsiyetten ayıramadı.

Kondo, çalışma bu olasılıkların hiçbirini sınamamış olsa da bulguların eğitimde kullanılabileceğini düşünüyor.

Kondo, "Sonuçlarımız, 'güzel bir ses' gibi kişisel ve sanatsal bir şeyin bilim aracılığıyla kısmen anlaşılabileceğini gösteriyor" dedi.

"Bu, öğrencilerin eğitmenleri 'daha fazla çınlamasına izin ver' veya 'vibraton çok sığ' dediğinde ne kastettiklerini anlamalarına yardımcı olabilir."

Yarışmada yalnızca 22 şarkıcı, beş jüri üyesi ve kolay bir şarkı yer aldı. Gerçek yarışmalarda daha zor aryalar ve icracılara ifade için daha fazla alan tanıyan eserler bulunuyor.

Yazarlar, gelecekteki çalışmaların gerçek yarışma repertuvarından birkaç eser kullanmasını istiyor. Bu çalışmalar, müzik zorlaştığında aynı üç niteliğin puanlarla örtüşmeyi sürdürüp sürdürmediğini gösterecek.

Kapat