Alzheimer için yeni umut! Erken müdahale mümkün mü?

Gladstone Enstitüleri'nde görev yapan bilim insanları, Alzheimer hastalığına yatkınlığı artıran APOE4 genini taşıyan kişilerde, hastalığın klinik belirtileri ortaya çıkmadan çok önce beyinde başlayan değişiklikleri ilk kez net biçimde haritaladı. Bu çığır açıcı çalışma, Nature Aging dergisinde yayımlandı ve APOE4 geninin beyinde tetiklediği erken moleküler süreçleri, özellikle Nell2 adlı bir proteinin rolünü ayrıntılı olarak gözler önüne serdi. Araştırma, APOE4 genine sahip milyonlarca insanı ilgilendiriyor çünkü beyin hücrelerinde gözlenen bu değişiklikler, hafıza sorunları başlamadan yıllar önce Alzheimer riskini belirleyebiliyor.

Gladstone ekibi: APOE4 geninin erken etkileri ve Nell2'nin rolü

Gladstone Enstitüleri'nden araştırmacılar, Alzheimer riskini artıran APOE4 geninin beyinde yol açtığı değişiklikleri anlamak amacıyla fare modelleri üzerinde kapsamlı analizler yaptı. Elde edilen bulgular, APOE4 geninin, Nell2 isimli bir proteinin üretimini artırdığını ve bunun sonucunda nöronların boyutunun küçüldüğünü, aynı zamanda aşırı aktif hale geldiğini gösterdi. Özellikle genç yaşlarda bu hiperaktiviteye sahip farelerin, ilerleyen yaşlarda ciddi hafıza sorunlarıyla karşılaştığı tespit edildi. Araştırmada, Nell2 seviyesinin azaltılmasıyla birlikte nöronların normal boyut ve işlevine geri döndüğü de gözlendi. Bu sonuçlar, APOE4 geninin etkisiyle ortaya çıkan beyin değişikliklerinin, Alzheimer hastalığı riskini nasıl artırdığını anlamak için kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.

Zilberter ve Huang: 'APOE4, Alzheimer'ın erken habercisi olabilir'

Çalışmanın baş araştırmacılarından Misha Zilberter ve Yadong Huang, elde ettikleri verilerin Alzheimer araştırmalarında yeni bir dönemi başlattığını vurguladı. Zilberter, "APOE4 geninin farklı yaşlardaki nöron fonksiyonlarını doğrudan nasıl etkilediğini ilk kez bu kadar net biçimde gösterdik," ifadesini kullandı. Araştırma ekibi, APOE4 taşıyan farelerin hipokampüs bölgesinde, yani hafıza için kritik olan alanda, erken yaşta belirgin hiperaktivite sergilediğini ve bu durumun ileride ortaya çıkacak bilişsel bozulmaların habercisi olduğunu belirledi. Ayrıca, risk faktörü düşük olan APOE3 genine sahip farelerle yapılan karşılaştırmalarda, APOE4 taşıyan farelerdeki nöronların daha küçük ve daha kolay uyarılabilir olduğu görüldü. Bu bulgular, APOE4 geninin neden olduğu beyin değişikliklerinin Alzheimer gelişiminde oynadığı rolü daha iyi anlamaya olanak sağladı.

APOE4 geninin beyin hücrelerinde tetiklediği hiperaktivite

Bilim insanları, uzun süredir APOE4 geninin Alzheimer riskini artırmasının temelinde astrosit adı verilen destek hücrelerinin etkili olduğunu düşünüyordu. Ancak Gladstone ekibinin yeni bulguları, esas etkinin nöronlar tarafından üretilen APOE4'ten kaynaklandığını ortaya koydu. Araştırmacılar, APOE4 genini nöronlardan sildiğinde beyin hücrelerinin boyutunun büyüdüğünü ve işlevlerinin normale döndüğünü gözlemledi. Nell2 proteininin ise APOE4 taşıyan nöronlarda alışılmadık derecede yüksek seviyelerde bulunduğu tespit edildi. Bu hiperaktivite, genç yaşlarda gözlemlense de, ilerleyen yıllarda bilişsel gerilemenin habercisi olarak öne çıkıyor. Elde edilen veriler, APOE4 geninin beyin hücrelerinde başlattığı bu moleküler sürecin, Alzheimer riskini belirlemede önemli bir biyobelirteç olabileceğine işaret ediyor.