Yapay zeka itirafı! Bilim dünyasında şeffaflık krizi

Pekin Üniversitesi Bilgi Yönetimi Bölümü'nden Yongyuan He ve Yi Bu'nun yürüttüğü yeni bir araştırma, bilimsel yayıncılıkta yapay zeka kullanımının hızla arttığını ve bu konuda şeffaflık eksikliğinin ciddi boyutlara ulaştığını ortaya çıkardı. 2021 ile 2025 yılları arasında 5.114 farklı dergide yayımlanan 5.2 milyondan fazla akademik makale analiz edildi. Araştırma, bilim insanlarının ChatGPT gibi üretken yapay zeka araçlarından yoğun şekilde yararlandığını, ancak bu desteği çoğunlukla açıklamaktan kaçındıklarını gösterdi. Bilimsel dergiler ise, yazarların yapay zeka kullanımını açıkça belirtmelerini talep etse de, uygulamada bu kuralların yeterince işlemediği dikkat çekti.

Pekin Üniversitesi: Yapay zeka politikaları yetersiz kaldı

Çalışmada, dergilerin yapay zeka konusundaki hizmet şartları detaylı biçimde incelendi. İnsan değerlendiriciler ve yapay zeka destekli analizler yardımıyla, dergiler dört ana gruba ayrıldı: yapay zekayı tamamen yasaklayanlar, açıklama zorunluluğu getirenler, açık politika benimseyenler ve bu konuda herhangi bir düzenleme yapmayanlar. Sonuçlar, incelenen dergilerin yaklaşık yüzde 70'inin resmi bir yapay zeka politikasına sahip olduğunu gösterdi. Ancak araştırmacılar, bu politikaların şeffaflığı sağlama konusunda büyük ölçüde yetersiz kaldığını vurguladı. Yapay zeka kullanımı açıklandığında, yazarların çalışmalarının özgünlüğünün sorgulanabileceği endişesiyle, araştırmacıların bu bilgiyi çoğunlukla gizlediği belirtildi. Ayrıca, kuralların belirsizliği nedeniyle birçok yazar, dil düzenlemesi gibi 'minör' desteklerde açıklamaya gerek duymadığını düşündü.

Yapay zeka kullanımı hızla artıyor, açıklama oranı yok denecek kadar az

Araştırmada, makalelerin yazım stili Maksimum Olabilirlik Tahmini adlı istatistiksel bir yöntemle analiz edildi ve yapay zeka kullanımına dair belirgin işaretler tespit edildi. Özellikle fizik bilimlerinde ve İngilizce konuşulmayan ülkelerde, örneğin Çin ve Brezilya'da, yapay zeka tabanlı içerik üretiminde ciddi bir artış gözlemlendi. 2023 yılından itibaren yayımlanan 75.172 makalenin sadece 76'sında, yani yüzde 0.1'inde, yapay zeka desteği açıkça belirtildi. Bu oran, bilim dünyasında şeffaflık eksikliğinin ne kadar yaygın olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, mevcut kuralların ve etik çerçevelerin, yapay zeka kullanımını teşvik etmek veya sınırlamak açısından yeterince etkili olmadığını belirtti. Ayrıca, yapay zeka kullanımının bilimsel üretkenliği artırdığı, ancak açıklanmadığında güven sorunlarına yol açabileceği ifade edildi.