Dev teleskop uzayı değiştirecek ama bir sorun var! Uzayda trafik artıyor

Rubin Gözlemevi, Şili'nin Cerro Pachón zirvesinde inşa edilen dünyanın en büyük dijital kamerasına sahip teleskopuyla, 2025 Haziran'ında insanlık tarihinin en kapsamlı kozmik gözlemlerine başlamaya hazırlanıyor. Milyonlarca galaksiyi ve evrenin en uzak noktalarını gözlemleyebilecek kapasitedeki bu gözlemevi, elde edeceği verilerle astronomi dünyasında devrim yaratmayı hedefliyor. Ancak gözlemevinin bilimsel potansiyeli, Dünya yörüngesindeki hızla artan uydu sayısı ve bu uyduların oluşturduğu şeritlerin gökyüzü görüntülerini kirletmesi nedeniyle ciddi bir tehdit altında. Uzmanlar, özellikle ticari uydu şirketlerinin faaliyetlerinin Rubin Gözlemevi'nin çalışmalarını riske attığını vurguluyor.

Rubin Gözlemevi: 'Uydu şeritleri bilimsel verileri tehlikeye atıyor'

Rubin Gözlemevi'nin başlıca hedefi, gece gökyüzünü yüksek verimlilikle tekrar tekrar görüntüleyerek evrenin bilinmeyenlerine ışık tutmak. Gözlemevi ekibinde yer alan astronom Meredith Rawls, ilk yıl içinde tüm optik astronominin bugüne kadar ürettiğinden daha fazla veri toplamayı beklediklerini açıkladı. Ancak bu büyük bilimsel atılım, yörüngedeki uydu sayısındaki patlama nedeniyle gölgede kalabilir. Şu anda Dünya etrafında yaklaşık 14 bin uydu bulunuyor ve bunların 10 bine yakını SpaceX'e ait. Blue Origin, Eutelsat'ın OneWeb'i ve Çinli şirketler de kendi mega uydu takımlarını yörüngeye yerleştiriyor. SpaceX'in bir milyon uydu hedefi ise endişeleri daha da artırıyor. Bilim insanları, bu kadar yoğun uydu trafiğinin Rubin Gözlemevi'nin görüntülerinde "şerit" adı verilen parazitlere neden olacağını, bunun da bilimsel verilerin doğruluğunu ve keşif kapasitesini ciddi biçimde azaltacağını belirtiyor.

Uydu şirketlerinden iş birliği beklentisi: Kritik uyarılar ve çözüm arayışları

Rubin Gözlemevi ekibi ve uluslararası astronomi topluluğu, uydu şirketlerine şeffaflık ve iş birliği çağrısı yapıyor. Uluslararası Astronomik Birliği (IAU), uydu parlaklığının yedinci büyüklük seviyesinin altında tutulmasını öneriyor. Çünkü bu sınırın üzerindeki parlak uydular, görüntüdeki pikselleri doygun hale getirerek verilerin geri kazanılamaz biçimde bozulmasına yol açıyor. Texas merkezli AST SpaceMobile'ın BlueWalker 3 uydusu gibi örnekler, önerilen sınırdan 400 kat daha parlak olmasıyla bilim dünyasında alarm zillerini çaldırdı. Rubin Gözlemevi, 16 farklı uydu şirketiyle iletişim kurarak çözüm arayışını sürdürüyor. SpaceX, uydu malzemeleriyle yapılan yansıtıcılık testlerine izin verirken, bazı şirketler daha duyarlı davranıyor. Ancak bilim insanları, tüm operatörlerin aynı hassasiyeti göstermediğine dikkat çekiyor. Özellikle, gelecekte 50 binin üzerinde uyduyu yörüngeye yerleştirmeyi hedefleyen Reflect Orbital gibi projeler, gökyüzünün karanlık kalmasını isteyen astronomlar için büyük bir tehdit oluşturuyor.

Bilimsel keşifler ve veri kaybı riski: Rubin Gözlemevi'nin karşılaştığı zorluklar

Rubin Gözlemevi'nin en önemli misyonlarından biri, on yıl boyunca beş milyon yeni güneş sistemi nesnesi keşfetmek ve yakın-Dünya nesnelerini detaylı biçimde incelemek. Ancak, uydu şeritlerinin görüntülere karışması, bu tür hareketli nesnelerin tespitini zorlaştırıyor. Bilim insanı Sarah Greenstreet, bir nesnenin kesin olarak saptanabilmesi için Rubin'in 15 gün içinde dört gece boyunca sekiz ayrı görüntü alması gerektiğini, ancak bu görüntülerden biri bile uydu şeridiyle bozulursa keşfin imkânsız hale geleceğini belirtti. 2022'de yapılan bir simülasyon çalışması, 40 bin uydunun Rubin'in Uzay ve Zamanın Miras Anketi (LSST) üzerindeki etkisini modelledi ve ana gözlem alanlarının %10 ila %30'unun şeritlerle kirlenebileceğini ortaya koydu. Eğer uydular daha düşük irtifalarda konumlandırılırsa, bu oran %50'ye kadar çıkabiliyor. Alacakaranlık saatlerinde ise her pozda en az bir şerit bulunma riski var. Bu, Rubin'in keşfetmesi beklenen yakın-Dünya nesnelerinin yaklaşık %15'inin uydu müdahalesi nedeniyle gözden kaçabileceği anlamına geliyor.