Bilim insanlarından uyarı! Dev uzay aynaları gökyüzünü tehdit ediyor

ABD Federal İletişim Komisyonu (FCC), Kaliforniya merkezli Reflect Orbital şirketine, akşam saatlerinden sonra güneş ışığını Dünya'ya yansıtacak dev bir uzay aynası fırlatma izni verdi. 10 Temmuz'da alınan bu karar, gece gökyüzünün görünümünde köklü değişiklikler yaratma potansiyeli taşıyor. FCC'nin onayı, astronomlar, çevreciler ve uluslararası hukuk uzmanları arasında ciddi endişelere yol açtı. Uzay aynası projesi, gökyüzündeki ışık kirliliğini artırma riskiyle karşı karşıya bırakırken, uluslararası alanda bu tür projeleri durduracak etkili bir mekanizmanın bulunmaması, tartışmaları daha da alevlendirdi.

Reflect Orbital'ın uzay aynası planı astronomları alarma geçirdi

Reflect Orbital'ın başvurusu kapsamında onaylanan uzay aynası, 18'e 18 metre boyutunda olacak ve güneş ışığını gece saatlerinde Dünya'ya yansıtacak. Şirket, uzun vadede 50 bin aynadan oluşan dev bir takımyıldız kurmayı hedefliyor. Bu plan, küresel ölçekte ışık kirliliğinin benzeri görülmemiş oranda artmasına yol açabilir. Astronomlar, gece gökyüzünün doğal karanlığının kaybolacağı ve bilimsel gözlemlerin imkânsız hale geleceği uyarısında bulunuyor. Özellikle Avrupa Güney Gözlemevi'nin son çalışmasında, bu tür projelerin hayata geçmesi halinde gökyüzü parlaklığının yüzde 300'e kadar artabileceği belirtildi. Bu artış, sadece bilim insanlarını değil, yıldızları kültürel miraslarının bir parçası olarak gören toplulukları ve doğal ekosistemleri de olumsuz etkileyebilir. Projeye karşı çıkan çevre ve astronomi örgütleri, FCC'nin onayının gelecekte benzer çok daha büyük projelere kapı aralayabileceğinden endişe ediyor.

Uluslararası hukuk FCC kararlarına karşı yetersiz kaldı

Uzay projelerine ilişkin uluslararası hukuk, 1960'lı yıllarda hazırlanan Birleşmiş Milletler Uzay Antlaşması ile şekillendi. Bu antlaşma, ülkelerin kendi topraklarından fırlatılan uydulardan sorumlu olduğunu belirtse de, mevcut düzenlemeler teknolojik gelişmelerin gerisinde kaldı. FCC'nin kararına karşı yüzlerce itiraz yapılmasına rağmen, ABD'nin tek taraflı adımları uluslararası toplumun müdahale şansını sınırlıyor. Uzay hukuku uzmanları, mevcut antlaşmaların yalnızca fiziksel zararı kapsadığını, ışık kirliliği ve optik müdahale gibi etkilerin ise kapsama dahil edilmediğini vurguluyor. DarkSky International CEO'su Ruskin Hartley, bu projelerin mevcut hukuki boşluklardan yararlandığını ve regülasyon eksikliğinin şirketler için fırsata dönüştüğünü belirtti. BM Uzay İşleri Ofisi'nden kaynaklar, Birleşmiş Milletler'in ilgili komitelerinin bu tür projeleri engelleyecek hızda ve etkinlikte karar alamadığını ifade ediyor.

ABD'nin tek taraflı uzay projeleri küresel tartışma başlattı

FCC'nin Reflect Orbital'a verdiği lisans, ABD'nin uzaydaki projelerde uluslararası toplumu dikkate almadan hareket ettiğine dair eleştirileri yeniden gündeme taşıdı. Eski NASA hukuk danışmanı Robin J. Frank, ABD'nin benzer şekilde daha önce de uluslararası düzenlemeleri göz ardı ederek kendi endüstrisine avantaj sağlayan kararlar aldığını hatırlattı. ABD, küresel GSYİH'nın dörtte birini oluşturmasına rağmen, bağlayıcı uluslararası mekanizmalara katılma konusunda isteksiz davranıyor. Çin ve Rusya gibi diğer büyük güçler de benzer bir yaklaşım sergiliyor. Bu ortamda, ülkelerin kendi topraklarına ışık yansıtan uydulara karşı bireysel yasaklar getirmesi mümkün olsa da, bu önlemler küresel ölçekte ışık kirliliğinin önüne geçemiyor. DarkSky International'ın daha önce FCC'ye karşı açtığı dava reddedilmişti; ancak yeni projelerin onaylanması halinde benzer hukuki adımların gündeme gelmesi bekleniyor.