Araştırmacılardan uyarı! ChatGPT beyin aktivitesini azaltıyor

ABD'nin prestijli yükseköğretim kurumlarından Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) yürütülen yeni bir araştırma, ChatGPT ve benzeri büyük dil modeli (LLM) tabanlı yapay zeka sohbet botlarının insan beynindeki bilişsel aktiviteleri ciddi biçimde azalttığını gösterdi. Araştırmacılar, öğrencilerin ve gençlerin bu tür yapay zeka araçlarına giderek daha fazla başvurmasının, hafıza, yaratıcılık ve kritik düşünme gibi temel bilişsel yeteneklerde önemli kayıplara yol açabileceği konusunda uyardı. MIT Medya Laboratuvarı'ndan bilim insanı Nataliya Kosmyna'nın öncülüğünde yürütülen çalışmaya göre, yapay zeka destekli sohbet botları ile hazırlanan metinler, kullanıcıların beyinlerinde %55'e varan oranda daha düşük aktiviteye neden oldu. Araştırma, yapay zekanın sunduğu kolaylıkların bilişsel dış kaynak kullanımına yol açarak, düşünce süreçlerinin körelmesine ve uzun vadede bilişsel gerileme riskinin artmasına sebep olabileceğini ortaya koydu.

MIT araştırmacılarından yapay zeka ile bilişsel gerileme uyarısı

MIT Medya Laboratuvarı'nda yapılan deneylerde, 54 üniversite öğrencisi üç gruba ayrıldı ve kısa makaleler yazmaları istendi. Bir grup ChatGPT gibi yapay zeka sohbet botlarını kullanırken, ikinci grup Google üzerinden arama yapabildi, üçüncü grup ise hiçbir teknolojik araçtan yararlanmadı. Araştırmacılar, öğrencilerin beyin dalgalarını anlık olarak ölçtü ve sonuçlar çarpıcı oldu. Kendi başına yazan öğrencilerin beyinlerinde çok sayıda bölge aktifleşirken, ChatGPT kullananlarda bu aktivite %55'e kadar düştü. Özellikle yaratıcılık ve bilgi işleme ile ilgili beyin alanlarında hissedilir bir azalma tespit edildi. Bilim insanları, bu durumun yalnızca kısa vadeli bir etkiyle sınırlı kalmayabileceğini, gençlerin ve öğrencilerin uzun vadede hafıza ve özgünlük gibi becerilerinde gerileme riskiyle karşı karşıya kalabileceğini belirtti. Araştırmanın henüz bilimsel bir dergide yayımlanmadığı, ancak elde edilen bulguların mevcut akademik literatürle büyük ölçüde örtüştüğü ifade edildi.

ChatGPT ile yazılan metinlerde özgünlük ve hafıza kaybı

Nataliya Kosmyna, stajyer arayışında olduğu dönemde aldığı başvurulardaki ön yazıların birbirine neredeyse tamamen benzediğini fark etti. Bu metinlerin büyük dil modeli tabanlı sohbet botlarıyla hazırlandığı kısa sürede anlaşıldı. Öğretmenler, ChatGPT ile yazılan makalelerin "ruhsuz" ve derinlikten yoksun olduğunu, özgünlük barındırmadığını belirtti. Ayrıca, yapay zeka kullanan öğrenciler makalelerini gönderdikten sonra kendi yazdıklarından alıntı yapamaz hale geldi ve birçoğu üzerinde çalıştıkları içeriğe dair sahiplik duygusunu kaybettiğini ifade etti. Araştırma, ChatGPT gibi yapay zeka araçlarının bilgi saklama ve hatırlama yeteneğini de zayıflattığını gösterdi. Pennsylvania Üniversitesi'nde yürütülen benzer bir çalışmada ise, üretken yapay zeka sohbet botlarını kullanan bireylerin "bilişsel teslimiyet" yaşadığı, yani yapay zekanın sunduğu yanıtları sorgulamadan kabul ettiği ve kendi sezgilerini devre dışı bıraktığı ortaya kondu.

Uzmanlar: LLM'ler beyni tembelleştiriyor, yaratıcı düşünce azalıyor

Beyin sağlığı ve bilişsel gelişim üzerine çalışan uzmanlar, LLM tabanlı yapay zeka araçlarının uzun vadede ciddi riskler barındırdığına dikkat çekti. Bilim insanı Vivienne Ming, yapay zekanın sunduğu kolaylıkların insanları düşünme zahmetinden uzaklaştırdığını, bunun da beyin aktivitelerinde azalmaya yol açtığını belirtti. Ming'in yürüttüğü araştırmalarda, yapay zeka ile çalışan öğrencilerin beyinlerinde gama dalgası aktivitesinin oldukça düşük seviyelerde olduğu tespit edildi. Gama dalgası, bilişsel çabanın önemli bir göstergesi olarak kabul ediliyor ve düşük seviyeleri ilerleyen yaşlarda bilişsel gerileme ve demans gibi hastalıklarla ilişkilendiriliyor. Ming, derin düşünmenin insan beyninin en güçlü yetisi olduğunu vurgulayarak, bu yetinin kullanılmaması halinde uzun vadeli beyin sağlığının zarar görebileceğini söyledi. Ming'in araştırmasına katılanların küçük bir kısmı ise yapay zekayı sadece veri toplama aracı olarak kullanıp, analiz ve değerlendirmeyi kendileri yaptı; bu grup hem daha doğru sonuçlar üretti hem de daha yüksek beyin aktivitesi gösterdi.