Yüksek tansiyonun arkasında ne var? Araştırmacılar beyindeki gizli mekanizmayı işaret etti

Yüksek tansiyonun nedenlerini ve tedavi yöntemlerini anlamak için yürütülen uluslararası bir araştırma, Auckland Üniversitesi ve São Paulo Üniversitesi'nin ortak çalışmasıyla önemli sonuçlara ulaştı. 2025 yılında yayımlanan bu bilimsel çalışmada, lateral parafasyal (pFL) beyin bölgesinin, belirli yüksek tansiyon vakalarında temel bir rol oynayabileceği ortaya kondu. Araştırmacılar, fareler üzerinde yaptıkları deneylerde, pFL bölgesinin sadece nefes kontrolünde değil, aynı zamanda kan damarlarının daralmasında da etkili olduğunu gözlemledi. Bu bulgu, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ve ciddi sağlık sorunlarına yol açan hipertansiyonun kökenine dair yeni bir bakış açısı sundu. Bilim insanları, pFL'nin hedef alınmasıyla, mevcut ilaçların etkisiz kaldığı vakalarda bile kan basıncının düşürülebileceğini gösterdi.

Auckland Üniversitesi ekibi: pFL bölgesi tansiyonu yükseltiyor

Auckland Üniversitesi'nden fizyolog Julian Paton ve ekibi, pFL nöronlarının aktivitesinin, hayvanların kan basıncında belirgin bir artışa yol açtığını tespit etti. Genetik mühendislik teknikleriyle pFL nöronlarını açıp kapatan araştırmacılar, bu bölgenin aktif hale gelmesiyle birlikte, sempatik sinir sistemi üzerinden kan damarlarının daraldığını ve tansiyonun yükseldiğini belirledi. Deneylerde, pFL nöronlarının devre dışı bırakılması, hipertansiyonlu farelerin kan basıncında kayda değer bir düşüş sağladı. Ekip ayrıca, bu beyin bölgesinin nefes kontrolüyle ilişkili olduğunu, özellikle egzersiz, öksürük veya gülme gibi kasıtlı soluk verme anlarında devreye girdiğini vurguladı. pFL'nin, kan damarları üzerindeki etkisiyle, daha önce açıklanamayan bazı hipertansiyon vakalarının nedenini de aydınlatabileceği ifade edildi. Paton, "Yüksek tansiyon koşullarında lateral parafasyal bölgenin aktive olduğunu ve bu bölgeyi inaktive ettiğimizde kan basıncının normal seviyelere düştüğünü keşfettik" sözleriyle bulgularının önemini dile getirdi.

São Paulo Üniversitesi: Nefes ve kan basıncı arasındaki ilişki yeniden tanımlanıyor

São Paulo Üniversitesi'nden araştırmacılar, pFL bölgesinin nefes alma ile kan basıncı arasındaki karmaşık bağlantıyı ortaya koydu. Nefesle ilgili sinir aktivitesi ve sempatik sinir sistemi arasındaki etkileşimin, bazı kişilerde hipertansiyona yol açabileceği belirtildi. Araştırma, pFL'nin normal nefes sırasında değil; yüksek karbondioksit veya düşük oksijen gibi stresli koşullarda devreye girdiğini gösterdi. Bu durum, özellikle uyku apnesi gibi gece nefes alma bozuklukları yaşayan kişilerin neden yüksek tansiyon riski taşıdığını açıklamada anahtar rol oynuyor. Bilim insanları, pFL nöronlarının bu tür durumlarda kan damarlarını daraltarak kan basıncını artırdığını ve bu mekanizmanın, mevcut tedavilere yanıt vermeyen vakalarda yeni bir hedef oluşturabileceğini belirtti. Araştırmacılar, dünya nüfusunun yaklaşık üçte birinin hipertansiyon sorunu yaşadığını ve bu kişilerin önemli bir kısmının mevcut ilaçlardan yeterince fayda göremediğini hatırlatarak, yeni tedavi yöntemlerine duyulan ihtiyacın aciliyetine dikkat çekti.

Yeni tedavi stratejileri: Karotid cisimler ve pFL hedefli ilaçlar

Çalışmada öne çıkan bir diğer önemli gelişme ise, pFL bölgesinin beyin dışından da kontrol edilebileceğine dair bulgular oldu. Boyunda yer alan karotid cisimler, pFL nöronlarını etkileyebilen hücre kümeleri olarak tanımlandı. Araştırmacılar, bu sensörleri hedef alacak yeni ilaçların, pFL bölgesini uzaktan ve güvenli bir biçimde inaktive edebileceğini öne sürdü. Julian Paton, "Amacımız karotid cisimleri hedef almak ve karotid cisim aktivitesini azaltmak, böylece lateral parafasyal bölgeyi uzaktan güvenli bir şekilde inaktive etmek" diyerek, beyne doğrudan etki eden ilaçlara gerek kalmadan tansiyonun kontrol altına alınabileceğini ifade etti. Ayrıca, aynı araştırma grubunun yürüttüğü başka bir çalışmada, B6 vitamininin aktif formu olan piridoksal 5′ fosfatın, hipertansiyonlu bireylerde karotid cisimlerdeki P2X3 reseptörünü bloke ederek sinir sinyallerini azalttığı ve böylece kan basıncını düşürdüğü gösterildi. Bu bulgu, pFL odaklı tedavi stratejilerinin insanlarda da etkili olabileceğine dair umutları artırdı.