WOH G64 yıldızında sıra dışı değişim! Yok oluşun eşiğinde mi?

Büyük Macellan Bulutu'nda bulunan dev yıldız WOH G64'te tespit edilen sıra dışı değişiklikler, astronomi dünyasında büyük heyecan ve tartışma yarattı. Güneş'in 1.500 katı büyüklüğündeki bu kırmızı süperdevin 2013 ve 2014 yıllarında teleskoplarla kaydedilen sıcaklık ve renk değişimleri, yıldızın evriminin kritik bir aşamasında olabileceği yönünde yeni soruları gündeme getirdi. Bilim insanları, WOH G64'ün klasik kırmızı süperdev kimliğinden uzaklaşarak nadir görülen bir sarı hiperdev evresine geçiş yapıp yapmadığını araştırıyor. Bu olağanüstü dönüşüm, yıldızın nihai yok oluşuna işaret edebilecek bir evrimsel sıçrama olarak değerlendiriliyor.

Atina Ulusal Gözlemevi ekibinden WOH G64 için kritik analiz

Yunanistan Atina Ulusal Gözlemevi'nden Gonzalo Muñoz-Sanchez liderliğindeki araştırmacılar, WOH G64'te gözlenen ani sıcaklık artışı ve yıldızın rengindeki değişimi detaylı olarak inceledi. Ekip, 2013 ve 2014 yıllarında yapılan gözlemlerde, yıldızın klasik kırmızı süperdev görüntüsünden daha sıcak ve daha sarı bir yapıya büründüğünü tespit etti. Araştırmacılar, bu değişimin yıldızın kısa ömürlü bir sarı hiperdev aşamasına evrildiğini gösterebileceğini belirtti. Kasım 2024'te arXiv ön baskı sunucusunda yayımlanan makalelerinde, yıldızın çekirdek çöküşüyle sonuçlanabilecek bir süpernova öncesi evrimsel aşamaya geçtiği görüşünü savundular. Yıldızın boyutunun yaklaşık 800 Güneş yarıçapına kadar küçülmesi, atmosfer kimyasındaki değişiklikler ve sıcak bir ikili eş yıldızın varlığı, bu dönüşümün önemli göstergeleri arasında yer aldı. Ekip, bu tür dramatik değişikliklerin yıldızın yok oluşuna yaklaştığı anlamına gelebileceğini vurguladı.

Keele Üniversitesi ve Universidad Andrés Bello'dan yeni gözlemler: WOH G64 hâlâ kırmızı süperdev mi?

WOH G64'teki değişimlerin ardından, Birleşik Krallık'taki Keele Üniversitesi'nden Jacco van Loon ve Şili'deki Universidad Andrés Bello'dan Keiichi Ohnaka, Kasım 2024 ile Aralık 2025 arasında Güney Afrika Büyük Teleskobu ile kritik gözlemler gerçekleştirdi. Bilim insanları, Ocak 2026'da Kraliyet Astronomik Derneği'nin Aylık Bildirileri'nde yayımlanan çalışmalarında, yıldızın atmosferinde titanyum oksit tespit ettiklerini açıkladı. Bu bulgu, WOH G64'ün sarı hiperdevden ziyade hâlâ bir kırmızı süperdev olduğunu gösteriyor. Jacco van Loon, "WOH G64'ün sarı bir hiperdev haline dönüştüğü iddia edildi, bu da kırmızı süperdev sonrası bir pre-süpernova evrimini işaret edebilir. Ancak elde ettiğimiz yeni spektrumlar, yıldızın sıcak bir ikili eş yıldızı olduğunu ve atmosferinde titanyum oksit bulunduğunu ortaya koydu. Bu nedenle, WOH G64 büyük olasılıkla hâlâ bir kırmızı süperdev" dedi. Araştırmacılar, yıldızın davranışındaki değişikliklerin, temel bir evrimsel sıçramadan ziyade, ikili yıldız sistemindeki karmaşık etkileşimlerin sonucu olabileceğini belirtti.

WOH G64'teki değişimlerin önemi: Sürekli gözlem şart

Kırmızı süperdevler, evrendeki en büyük ve en kararsız yıldızlar arasında yer alıyor. Güneş'in kütlesinin 8 ila 30 katı kadar olan bu dev yıldızlar, ömürlerinin sonuna yaklaşırken dış katmanlarını genişletiyor ve dramatik parlaklık veya renk değişiklikleri gösterebiliyor. WOH G64 ise yaklaşık 160.000 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor ve astronomların dev yıldızların son evrimsel aşamalarını takip etmelerine olanak tanıyor. Ancak bu tür yıldızlarda gözlenen ani değişiklikler, her zaman bir patlamanın habercisi olmayabiliyor. Geçmişte Betelgeuse yıldızında yaşanan ve parlaklığında yüzde 25'lik bir azalma ile gündeme gelen benzer olaylar, yıldızların karmaşık yapısının anlaşılmasını daha da zorlaştırıyor. WOH G64'teki sıcaklık ve kimyasal değişimler, bilim insanlarının yıldız evrimi hakkındaki anlayışını derinleştiriyor. Uzmanlar, yıldızın evriminde yaşanacak olası yeni değişiklikleri yakından takip etmek için sürekli gözlemin kritik olduğunu vurguluyor.