Yarısı pembe, yarısı renksiz! Madencilerden şaşırtan elmas keşfi

Botsvana'nın Karowe madeninde 2025 yılının son çeyreğinde ortaya çıkarılan 37,41 karatlık dev elmas, sahip olduğu sıra dışı özelliklerle uluslararası bilim camiasının gündemine oturdu. Taşın yarısının canlı pembe, diğer yarısının ise tamamen renksiz olması, hem madencilik sektörü hem de jeoloji ve gemoloji uzmanları için büyük bir sürpriz oldu. Bu iki renkli dev elmas, yalnızca büyüklüğüyle değil, aynı zamanda kusursuz iç bölünmesiyle de dikkat çekiyor. Elmasın iki bölgesi arasında belirgin ve düzlemsel bir sınır bulunması, bu taşın jeolojik geçmişine dair önemli ipuçları sunuyor.

Yarısı pembe, yarısı renksiz: Elmasın eşsiz yapısı

Elmasın en çarpıcı özelliği, tam ortadan net bir şekilde ikiye ayrılmış olması. Bir tarafı canlı bir pembe tonuna sahipken, diğer tarafı ise tamamen renksiz ve berrak. Bu tür bir bölünme, bilim insanlarının bugüne kadar karşılaştığı elmaslar arasında son derece nadir bir durum olarak kayda geçti. Uzmanlar, bu olağanüstü kontrastın, Dünya'nın manto katmanında farklı zamanlarda ve farklı koşullarda gerçekleşen iki ayrı büyüme evresinin bir sonucu olduğunu belirtiyor. İlk aşamada yapılan görüntüleme çalışmaları, elmasın iki bölgesinin de farklı kristal kafes yapılarına sahip olduğunu ortaya koydu. Gaborone'deki laboratuvarda devam eden analizlerde, taşın içindeki kusur merkezleri ve iç stres dağılımı detaylı şekilde haritalanıyor. Bilim insanları, bu elmasın oluşum sürecine dair elde edecekleri yeni verilerin, manto dinamikleri ve elmas oluşumu hakkında önemli bilgiler sağlayacağı görüşünde.

Botsvana'nın Karowe madeni ve jeolojik önemi

37,41 karatlık bu dev elmas, Botsvana'nın kuzeyinde yer alan ve yüksek saflıkta taşlarıyla bilinen Karowe madeninden çıkarıldı. Karowe, daha önce de 2024 yılında bulunan 2.488 karatlık Motswedi elması gibi devasa ve değerli taşlara ev sahipliği yapmıştı. Bölgenin jeolojik yapısı, Arkean kratonik kabuğun derin kimberlit intrüzyonlarıyla birleşmesinden oluşuyor. Bu özellik, madeni azot ve diğer yabancı elementlerin son derece düşük olduğu Tip IIa elmaslarının güvenilir bir kaynağı haline getiriyor. Tip IIa elmaslar, kimyasal saflıkları ve nadirlikleriyle, bilimsel araştırmalar için de büyük önem taşıyor. Karowe madeninde uygulanan özel işleme sistemleri, büyük kristallerin zarar görmeden çıkarılmasını sağlıyor ve bu da taşların laboratuvar analizleri için uygun koşullarda korunmasına olanak tanıyor.

Laboratuvar analizleri ve elmasın büyüme evreleri

Amerika Gemoloji Enstitüsü (GIA) tarafından yapılan ilk incelemeler, elmasın Tip IIa sınıfında olduğunu doğruladı. Bu sınıflandırma, taşın neredeyse tamamen saf bir kimyasal yapıya sahip olduğu anlamına geliyor. GIA uzmanları, elmasın pembe kısmının, Dünya'nın derinliklerinde yüksek basınca maruz kalarak kristal kafesinde kalıcı bir deformasyon geçirdiğini belirledi. Bu tür plastik deformasyonlar, elmaslarda pembe renklenmenin ortaya çıkmasına neden oluyor ve bu süreçte herhangi bir yabancı atomun varlığı gerekmiyor. Söz konusu taşta, deformasyonun şiddeti pembe rengin oluşmasına yetecek kadar güçlü, ancak tonu kahverengiye çevirecek kadar aşırı değil. Elmasın diğer yarısı ise, düşük mekanik stres altında ve kristal kafesinde herhangi bir bozulma olmadan büyümüş, bu nedenle tamamen renksiz ve berrak kalmış.

Çift renkli elmasların nadirliği ve bilimsel değeri

Laboratuvar arşivlerinde daha önce de çift renkli elmas örneklerine rastlanmış olsa da, bunların çoğu iki karatın altında ve düzensiz desenlere sahipti. Botsvana'da bulunan bu 37 karatlık elmas ise, net sınırı, büyük boyutu ve hasarsız yapısıyla benzerlerinden ayrılıyor. Bu özellikler, araştırmacılara stres kaynaklı elmas büyümesinin ve kristal deformasyonunun yan yana incelenebilmesi için eşsiz bir fırsat sunuyor. Ayrıca, bu tür taşlar, elmasların oluşum sürecinde farklı jeolojik olayların ve manto koşullarının nasıl izler bıraktığını gözlemlemek açısından da büyük önem taşıyor. Şu anda yürütülen spektroskopik görüntüleme ve fotolüminesans haritalama çalışmaları, elmasın iç yapısındaki kusurların ve stres dağılımının detaylı bir şekilde analiz edilmesini sağlıyor. Bu analizler, taşın yapısının bozulmadan korunmasına olanak tanırken, bilim dünyasına da yeni bilgiler kazandırıyor.