Uzaydan gelen yavaş radyo sinyalleri bilim dünyasını şaşırtıyor

Son yıllarda uzaydan gelen ve düzenli aralıklarla tekrarlayan yavaş radyo sinyalleri, astronomi camiasında büyük bir heyecan ve merak uyandırdı. Özellikle 2022 yılında keşfedilen ve uzun dönem geçici olaylar olarak adlandırılan bu kozmik sinyaller, bilim insanlarının dikkatini çekmeye devam ediyor. Nature Astronomy dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, bu gizemli yavaş radyo sinyallerinin kökenine dair önemli açıklamalar sunuyor. Araştırmacılar, GPM J1839-10 adlı kaynağın detaylı incelenmesiyle, bu tür sinyallerin beyaz cüce pulsarlarından kaynaklanabileceğini ortaya koydu. Bu bulgular, yavaş radyo sinyalleriyle ilgili uzun süredir devam eden tartışmalara yeni bir boyut kazandırdı.

Uzaydan gelen sinyallerin gizemi çözülebilir mi?

Radyo astronomları, hızlı dönen nötron yıldızları olan pulsarları uzun yıllardır inceliyor. Pulsarlar, kutuplarından yayılan güçlü radyo ışınları sayesinde, Dünya'dan bakıldığında adeta bir deniz feneri gibi aralıklı sinyaller gönderiyor. Ancak son dönemde keşfedilen yavaş radyo sinyalleri, klasik pulsarların ötesinde bir gizem taşıyor. Bilinen en yavaş pulsarlar bile yalnızca birkaç saniyede bir dönerken, uzun dönem geçici olaylar olarak adlandırılan bu yeni sinyallerin periyotları 18 dakikadan altı saate kadar değişebiliyor. Bu kadar yavaş dönen bir yıldızın radyo dalgaları üretebilmesi, mevcut astrofizik bilgileriyle çelişiyor. Bilim insanları, bu durumun altında yatan fiziksel mekanizmayı anlamak için kapsamlı gözlemler ve teorik modeller geliştirmeye başladı. Özellikle GPM J1839-10'un incelenmesiyle, yavaş radyo sinyallerinin kaynağına dair önemli ipuçları elde edildi.

Beyaz cüce pulsarları ve yeni keşifler

Geleneksel olarak, radyo sinyallerinin kaynağı olarak nötron yıldızları gösteriliyordu. Ancak son araştırmalar, beyaz cüce pulsarlarının da bu tür sinyaller üretebileceğini ortaya koydu. Beyaz cüceler, ölü yıldızların kalıntıları olup, Dünya büyüklüğünde ancak Güneş kadar kütleye sahip son derece yoğun gök cisimleridir. Şimdiye kadar izole bir beyaz cücenin radyo sinyalleri yaydığına dair bir gözlem yapılmamıştı. Ancak, bir M-tipi cüce yıldızla yakın bir ikili sistemde bulunan beyaz cüceler, gerekli koşulları sağlayarak radyo sinyalleri oluşturabiliyor. 2016 yılında ilk kez doğrulanan beyaz cüce pulsarları, bu alandaki araştırmalara yeni bir soluk getirdi. Son dönemde keşfedilen ondan fazla uzun dönem geçici olayın, galaksimizin uzak bölgelerinde yer aldığı ve ne olduklarının anlaşılmasının oldukça zor olduğu belirtildi. 2025 yılında ise iki uzun dönem geçici olayın, beyaz cüce–M-cüce ikilileri olduğu kesin olarak tanımlandı. Bu gelişme, yavaş radyo sinyalleriyle ilgili teorileri yeniden şekillendirdi.

GPM J1839-10: Eşsiz bir kozmik örnek

2023 yılında keşfedilen GPM J1839-10, 21 dakikalık periyoduyla dikkat çekiyor. Bu kaynak, daha önce tespit edilenlerden farklı olarak, olağanüstü uzun ömürlü olmasıyla öne çıkıyor. Arşivlerde yapılan incelemelerde, bu kaynağın darbelerinin 1988 yılına kadar uzandığı tespit edildi. Ancak bu darbeler, yalnızca belirli zamanlarda algılanabiliyordu. GPM J1839-10, yaklaşık 15.000 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor ve sadece radyo dalgalarıyla gözlemlenebiliyor. Bilim insanları, bu rastgele gibi görünen kesintili sinyali daha yakından incelemek için "dünya çevresi" gözlemleri adını verdikleri bir yöntem kullandı. Bu yöntemde, Avustralya SKA Pathfinder (ASKAP), Güney Afrika'daki MeerKAT ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Karl G. Jansky Çok Büyük Dizisi olmak üzere üç farklı radyo teleskobu kullanıldı. Bu gözlemler sonucunda, sinyalin aslında rastgele olmadığı, dört veya beşli gruplar halinde ve iki saat arayla çiftler halinde geldiği belirlendi. Tüm desenin ise her dokuz saatte bir tekrarlandığı ortaya çıktı. Bu düzenlilik, sinyalin birbirinin etrafında dönen iki gök cisminden, yani bir ikili sistemden geldiğine işaret ediyor. Periyodun belirlenmesi, sistemdeki cisimlerin kütlelerinin hesaplanmasına da olanak sağladı ve beyaz cüce–M-cüce ikilisi teorisini güçlendirdi.