Uzay aracı XRISM galaksimizin en büyük sırrını çözdü

Samanyolu galaksisinin kalbinde bulunan ve dört milyon güneş kütlesine eşdeğer bir kütleye sahip olan Sgr A* adlı süper kütleli kara delik, uzun yıllar boyunca uyuyan bir dev olarak kabul edilmiştir. Ancak, Japonya, Avrupa ve Amerika'nın ortaklaşa geliştirdiği XRISM (X-Işını Görüntüleme ve Spektroskopi Misyonu) uzay aracı, bu kozmik devinin aslında hiç de sessiz olmadığını ortaya koymaktadır. Son bin yıl içinde Sgr A* tarafından yayılan güçlü X-ışını parlamalarının izleri, galaksimizin merkezine yakın bulunan dev bir gaz bulutunda yansıtılmış olarak bulunmuştur.

Kozmik bir ayna sayesinde gizli tarih ortaya çıktı

Araştırma ekibi, XRISM'i galaksimizin merkezindeki moleküler bulut olarak bilinen yapıya yönelttiklerinde, kara deliğin çalkantılı geçmişinin izlerine rastlamıştır. Bu dev gaz bulutu, kozmik bir ayna işlevi görerek, daha önceki dönemlerde Sgr A* tarafından yayılan X-ışınlarını yansıtmıştır. Michigan State University'den ekip lideri Stephen DiKerby, bu keşfin kendisini tamamen şaşırttığını belirtmiştir. Bir X-ışını astronomu olarak aldığı profesyonel eğitimde hiçbir şeyin kendisini böyle bir bulguya hazırlamadığını ifade eden DiKerby, bu durumu heyecan verici bir yetenek ve tamamen yeni bir araç kutusu olarak nitelendirmiştir.

2023 yılında fırlatılan XRISM uzay aracının sahip olduğu yüksek hassasiyet, bilim insanlarının X-ışını emisyonlarının enerjilerini ve şekillerini çığır açan bir detaylandırma ile ölçmesini mümkün kılmıştır. Bu ölçümler sayesinde araştırmacılar, moleküler bulutun hareketini ortaya çıkarmış ve bulutun X-ışını parıltısı için alternatif açıklamaları test etme imkanı bulmuştur. Yapılan analizler sonucunda, kozmik ışınların bu X-ışını yankısının nedeni olamayacağı sonucuna varılmıştır.

Kara deliklerin evrimleşmesi hakkında yeni bilgiler

Bu keşif, milyonlarca hatta milyarlarca güneş kütlesine eşdeğer kütlelere sahip olan süper kütleli kara deliklerin nasıl evrimleştiği ve etraflarında dönen galaksilerin tamamını şekillendirmede oynadıkları rol hakkındaki anlayışımızı köklü biçimde değiştirebilir. Tüm kara delikler, olay ufku adı verilen bölgelerle sınırlanmıştır; bu nokta, yerçekiminin o kadar güçlü hale geldiği bir sınırdır ki, ışık bile onların çekim alanından kaçamaz. Ancak, kara deliklerin etrafındaki madde, bu kozmik devlerin muazzam yerçekimi tarafından yaratılan sürtünme nedeniyle aşırı ısınabilir ve bu durum, maddenin parlak bir şekilde parlamasına ve güçlü parlamalar yaymasına sebep olur.