Trump'tan olay yaratacak ara seçim vaadi! Vatandaş başına 5.000 dolar ödemesi gündemde

ABD'nin eski başkanı ve Cumhuriyetçilerin 2024 seçimlerindeki en güçlü adayı Donald Trump, Dallas'ta düzenlenen Cumhuriyetçi ara seçim kongresinin ilk gecesinde yaptığı konuşmada, ülke gündemini sarsan bir vaatte bulundu. Trump, Cumhuriyetçilerin Kasım ayında hem Temsilciler Meclisi'nde hem de Senato'da zafer kazanması durumunda, ABD'deki her yetişkin vatandaşa 5 bin dolar 'temettü' ödemesi yapılacağını açıkladı. Bu iddialı teklif, yaklaşık 245 milyon yetişkini kapsıyor ve toplam maliyeti 1.2 trilyon doları aşıyor. Trump'ın önerisi, detaylardan yoksun olması, finansman kaynağının belirsizliği ve yasal boyutları nedeniyle hem kendi partisi içinde hem de Demokratlar arasında yoğun eleştirilerin hedefi haline geldi. ABD siyasetinde büyük yankı uyandıran bu temettü planı, bir yandan ekonomik gerçekçilik ve bütçe dengesi açısından sorgulanırken, diğer yandan oy karşılığı para vaadi olup olmadığı yönünde hukuki tartışmaları da beraberinde getirdi.

Trump'ın temettü vaadi ABD'de siyasi fırtına yarattı

Donald Trump'ın 5 bin dolarlık temettü önerisi, Amerikan siyasetinde benzeri görülmemiş bir tartışmaya yol açtı. Trump, konuşmasında ABD'nin ekonomik gücünü ve kendi yönetiminin başarılarını vurgulayarak, "Eğer Cumhuriyetçiler Kongre'nin her iki kanadını da kazanırsa, her yetişkin vatandaşa 5 bin dolar ödeyeceğiz" dedi. Ancak bu açıklama, gerek Cumhuriyetçi gerekse Demokrat kanattan anında tepki çekti. Cumhuriyetçi Parti'nin mali açıdan muhafazakâr kanadında yer alan Freedom Caucus'un önde gelen isimlerinden Temsilci Chip Roy, "Bu önerinin finansmanının nasıl sağlanacağını bilmek istiyorum" ifadeleriyle planın gerçekçiliğini sorguladı. Bir başka Cumhuriyetçi, Palantir'in kurucu ortağı ve bağışçı Joe Lonsdale ise, "Ekmek ve sirk rüşvetlerine kesinlikle karşıyım" diyerek Trump'ın teklifine mesafeli yaklaştı. Demokratlar ise, bu vaadin ABD demokrasisi açısından tehlikeli bir oy satın alma girişimi olduğunu savundu. Eski Temsilci Bob Good, "Trump'ın 5 bin dolarlık temettü planı sosyalist bir oy satın alma hamlesidir" değerlendirmesinde bulundu. Tartışmalar, Trump'ın açıklamasındaki belirsizlikler ve ABD seçim yasalarındaki hassasiyet nedeniyle kısa sürede ülke gündeminin ilk sırasına yerleşti.

Ekonomik gerçekler ve borç tartışması: Temettü planı nasıl finanse edilecek?

Trump'ın temettü vaadinin mali boyutu, ABD ekonomisinin mevcut durumu ve federal bütçe dengeleri göz önüne alındığında ciddi soru işaretleri doğurdu. 2024 yılı nüfus sayımı verilerine göre, yaklaşık 245.3 milyon yetişkin Amerikan vatandaşı bulunuyor. Her birine 5 bin dolar ödenmesi, toplamda 1.2 trilyon dolardan fazla bir harcama anlamına geliyor. Bu rakam, Covid-19 döneminde dağıtılan teşvik paketlerinin çok üzerinde ve ülke tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir büyüklükte. Ayrıca, ABD'nin ulusal borcu kısa süre önce 40 trilyon doları aştı. Federal hükümetin bu mali yıl içinde ulusal borç için harcadığı miktar 1.3 trilyon dolara, savunma harcamalarına taahhüt edilen toplam ise 1.4 trilyon dolara ulaştı. ABD'nin bütçe açığı ise 1.8 trilyon dolara yaklaşmış durumda. Trump ve ekibi, bu devasa ödemelerin finanse edilmesinde gümrük tarifelerinden sağlanan gelirleri adres gösteriyor. Ancak, Penn Wharton Bütçe Modeli'ne göre, Trump'ın ithalat vergilerinin 2025 Ocak ile 2026 Temmuz arasında getireceği toplam gelir 300 milyar dolar civarında. Üstelik bunun 100 milyar dolardan fazlası, Yüksek Mahkeme'nin bazı tarifeleri yasadışı bulması sonrası geri ödenmek zorunda kalındı. Ekonomistler, ithalat vergilerinin bu büyüklükte bir temettü ödemesini karşılamasının mümkün olmadığını, ayrıca ithalatçılara yansıtılan maliyetlerin eninde sonunda Amerikan tüketicisine zam olarak döneceğini vurguluyor. Trump'ın başkan yardımcısı JD Vance ise, Fox News'a verdiği demeçte, doğrudan ödemelerin "Amerikan orta sınıfı" için olacağını ve tarifelerin borçları azaltmaya yardımcı olduğunu savundu. Ancak, bu açıklamalar kamuoyundaki şüpheleri gidermeye yetmedi.

Hukuki tartışmalar: Temettü vaadi oy karşılığı rüşvet mi?

Trump'ın temettü vaadi, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda hukuki boyutuyla da tartışma yarattı. ABD federal yasalarına göre, birine oy vermesi, oyunu geri çekmesi veya belirli bir adaya oy vermesi ya da vermemesi için para teklif etmek veya vermek suç teşkil ediyor. Bu tür bir ihlal, para cezasının yanı sıra bir yıla kadar hapis veya her ikisiyle cezalandırılabiliyor; kasıtlı olması halinde ceza iki yıla kadar çıkabiliyor. Trump'ın "Cumhuriyetçiler kazanırsa, bizimle kazanıyorsunuz ve 5,000 dolar alıyorsunuz" şeklindeki ifadesi, bazı hukukçular ve siyasetçiler tarafından seçim yasalarına aykırı bir rüşvet vaadi olarak değerlendirildi. CNBC, Trump'ın önerisinin hukuki sonuçları konusunda Beyaz Saray'a başvurdu. Geçmişte, benzer şekilde seçmenlere maddi vaatlerde bulunan siyasi aktörler hakkında soruşturmalar açılmış, ancak çoğu zaman cezai yaptırım uygulanmamıştı. Buna rağmen, Trump'ın önerisinin büyüklüğü ve açık şekilde seçim sonucuna bağlı olması, Amerikan hukukunda yeni bir tartışma başlattı. ABD kamuoyunda, bu tür bir vaadin demokrasinin işleyişine zarar verebileceği ve seçmen iradesini etkileme riski taşıdığı yönünde güçlü endişeler dile getiriliyor.