SpaceX roketinin atmosferde yarattığı kirlilik bilim insanlarını alarma geçirdi

Geçtiğimiz yıl, Avrupa semalarında gözlemlenen bir SpaceX roketinin üst aşamasının atmosfere yeniden girişi, hem gökyüzü meraklılarının ilgisini çekti hem de bilim dünyasında önemli bir araştırmanın kapısını araladı. Alman bilim insanlarından oluşan bir ekip, bu olay sırasında atmosferin üst katmanlarında meydana gelen roket kirliliğini ilk kez ölçmeyi başardı. Uzmanlar, özellikle artan uydu fırlatma faaliyetleriyle birlikte bu tür kirliliğin gelecekte daha büyük bir sorun haline gelebileceği uyarısında bulundu.

Atmosferde roket kirliliği ilk kez tespit edildi

19 Şubat 2025 sabahı, Falcon 9 roketinin üst aşaması Dünya'ya dönerken Avrupa'nın birçok ülkesinden izlenebilen parlak bir ateş topuna dönüştü. Bu etkileyici olay, Almanya'daki Leibniz Atmosfer Fizik Enstitüsü'nden Robin Wing ve Gerd Baumgarten liderliğindeki bilim insanlarının dikkatini çekti. Ekip, gelişmiş LIDAR teknolojisini kullanarak atmosferdeki roket kirliliğini ölçmek için hızla harekete geçti. LIDAR sistemiyle gönderilen lazer darbeleri sayesinde, Dünya'nın yaklaşık 100 kilometre üzerindeki atmosferde metal lityumda olağanüstü bir artış tespit edildi. Normal seviyelerin yaklaşık 10 katı fazla lityumun ölçülmesi, roketin yeniden girişinin atmosferde önemli bir kirliliğe yol açtığını ortaya koydu. Bilim insanları, bu bulguların roket kirliliğinin atmosferin üst katmanlarında ilk kez doğrudan ölçüldüğünü gösterdiğini vurguladı.

Gelecekteki uydu fırlatmaları kirlilik riskini artırıyor

Uzmanlar, özellikle "ignorosphere" olarak adlandırılan ve 50 ila 100 kilometre yükseklikte yer alan atmosfer bölgesinde yapılan bu ölçümlerin önemine dikkat çekiyor. Bu bölge, mezosfer ve alt termosferi kapsıyor ve bilimsel olarak incelenmesi oldukça güç. Araştırma ekibi, roketlerin yeniden girişinden kaynaklanan kirliliğin bu yüksekliklerde dağılımını ilk kez gözlemleyebildiklerini belirtti. Ayrıca, 75 kilometre yükseklikte bir tonluk emisyonun, yeryüzünde 100 bin tonluk emisyona eşdeğer olabileceği ifade edildi. Bu durum, roket kirliliğinin potansiyel etkilerinin ne kadar ciddi olabileceğini gözler önüne seriyor. Şu anda Dünya yörüngesinde yaklaşık 14 bin aktif uydu bulunurken, Çin'in 200 bin, SpaceX'in ise bir milyon uyduyu yörüngeye fırlatmak için başvuruda bulunması, bu tür kirliliğin gelecekte katlanarak artabileceğine işaret ediyor.