Sismologlardan yeni tehlike uyarısı! Çekirdek-manto sınırında beklenmedik hareket

2011 yılında Japonya'nın kuzeydoğusunda yaşanan Tōhoku depremi, sadece ülkeyi sarsmakla kalmadı; gezegenin derinliklerinde de daha önce kaydedilmemiş bir olaya yol açtı. Chicago Üniversitesi'nden sismolog Sunyoung Park liderliğindeki araştırma ekibi, depremin ardından Dünya'nın sıvı dış çekirdeği ve manto sınırına ulaşan dev bir sismik dalganın geri yansıyıp Japonya'nın yüzeyinde ölçülebilir bir kaymaya neden olduğunu tespit etti. Yapılan analizler, bu olağanüstü dalganın Japonya'nın bazı bölgelerini doğuya doğru 5 ila 6 milimetre kaydırdığını gösterdi. Bilim insanları, bu hareketin sıradan bir sarsıntıdan öte, çekirdek-manto sınırından yansıyan bir sismik dalganın tetiklediği yeni bir fay kayması türüne işaret ettiğini belirtiyor.

Chicago Üniversitesi ekibi: 'Çekirdekten yansıyan dalga Japonya'yı kaydırdı'

Tōhoku depremi, 9.0 büyüklüğüyle tarihin en yıkıcı depremlerinden biri olarak kayda geçti ve ardından gelen tsunami, Fukushima Daiichi nükleer felaketini tetikledi. Ancak depremin etkileri bununla sınırlı kalmadı. Araştırmacılar, Japonya'nın GNSS Yer Gözlem Ağı Sistemi (GEONET) verilerini inceleyerek, çekirdek-manto sınırında yansıyan ve ScS olarak adlandırılan güçlü bir sismik dalga tespit etti. Bu dalga, Çin'de dahi algılanacak kadar güçlüydü ve Japonya'daki GPS istasyonlarının bir kısmında doğuya doğru milimetre seviyesinde kalıcı bir kaymaya yol açtı. Ekip, geleneksel sismometrelerin aksine, GNSS sisteminin doğrudan yer hareketini ölçmesi sayesinde bu olağanüstü olguyu anlamlandırabildi. Sismik dalganın, iki tektonik plaka arasındaki arayüzde geniş çaplı, ince bir fay kaymasını tetiklediği sonucuna varıldı. Bu süreç, büyük bir kırılmadan ziyade, plaka sınırında milimetreler ile santimetreler arasında bir hareketin yüzeye yansımasıyla sonuçlandı.

Bilim insanları: 'Yaklaşık 7.5 büyüklüğünde bir enerji açığa çıktı'

Yapılan modellemeler, geri dönen ScS dalgasının, zaten büyük bir stres altında bulunan fay hatlarına nazik bir itki uygulayarak, normalde gözlemlenmeyen bir hareketi başlattığını ortaya koydu. Araştırmacılar, bu hareketin toplamda yaklaşık 7.5 büyüklüğünde bir depremin enerjisine eşdeğer olduğunu belirtiyor. Ancak bu enerji, tek bir kırılma yerine, plaka sınırının geniş bir kesimine yayıldığı için yüzeyde yalnızca milimetreler düzeyinde bir kayma ve çok az ek sarsıntı olarak hissedildi. Bu bulgu, büyük depremlerden sonra bile, çekirdek-manto sınırından yansıyan sismik dalgaların yer kabuğunda beklenmedik değişimlere yol açabileceğini gösteriyor. Chicago Üniversitesi ekibinin çalışması, bu tür sismik dalgaların, gezegenin iç yapısındaki karmaşık etkileşimlerin anlaşılması açısından kritik öneme sahip olduğunu ortaya koydu.

Japonya'da kalıcı yer değişimi: Sismik tehlike yeniden gündemde

Tōhoku depremi sonrasında Japonya'nın bazı bölgelerinde gözlemlenen bu küçük ama kalıcı kayma, bilim dünyasında yeni soruları gündeme taşıdı. Araştırmacılar, GPS istasyonlarının başlangıç pozisyonlarına dönmemesinin veri işleme hatasından kaynaklandığına dair ilk şüpheleri ortadan kaldırdıktan sonra, olayın gerçek ve kalıcı olduğunu doğruladı. Büyük bir su altı heyelanı veya ana şok kırılması gibi alternatif açıklamalar da yetersiz kaldı. Özellikle, gözlemlenen kaymanın, ScS dalgasının çekirdek-manto sınırından yansıyıp Japonya'ya ulaştığı anda gerçekleşmesi, bu olgunun doğrudan sismik dalga ile bağlantılı olduğunu gösterdi. Bilim insanları, bu tür sismik dalgaların, ana şoktan dakikalar sonra bile fay hatlarını yeniden harekete geçirebileceğine dikkat çekiyor.