Şelaleleri tırmanan balıkların gizemi çözüldü

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde yer alan Luvilombo Şelalesi, shellear balıklarının şelaleyi tırmandığına dair 50 yıldır anlatılan efsanelerin bilimsel olarak doğrulanmasıyla gündeme geldi. Lubumbashi Üniversitesi'nden Pacifique Kiwele Mutambala ve Belçika Orta Afrika Kraliyet Müzesi'nden Emmanuel Vreven'in liderliğindeki araştırma ekibi, shellear (Parakneria thysi) türü balıkların şelaleyi tırmanışını ilk kez görüntülemeyi başardı. 2018 ve 2020 yıllarında yapılan gözlemler sırasında, yüzlerce shellear balığı Luvilombo Şelalesi'nde zorlu bir yolculuğa çıktı. Araştırmacılar, bu davranışın detaylarını Scientific Reports dergisinde yayımlayarak, shellear balığının eşsiz tırmanış yeteneğini bilim dünyasına tanıttı.

Bilim insanları shellear balığının tırmanışını ilk kez belgeledi

Shellear balığının şelale tırmanışı, bölgedeki halk arasında uzun yıllardır anlatılan bir hikaye olarak biliniyordu. Ancak bu davranış, şimdiye dek bilimsel olarak kaydedilmemişti. 2018 ve 2020 yıllarında gerçekleştirilen saha çalışmaları sırasında, araştırmacılar shellear balıklarının yağışlı sezonun sonunda, özellikle Nisan ve Mayıs aylarında şelaleye doğru toplandıklarını gözlemledi. Balıklar, güçlü akıntıya karşı pektoral ve pelvik yüzgeçlerini kullanarak dik duvarı adım adım tırmandı. Araştırma ekibi, shellear balığının vücudunun alt kısmında yer alan küçük kanca benzeri çıkıntıların, balığın kayalara tutunmasını kolaylaştırdığını belirtti. Balıklar, vücutlarının arka kısmını sağa sola sallayarak yukarı doğru hareket etti. Bilim insanları, shellear balığının bu olağanüstü tırmanışını kameralarla kaydederek, 50 yıldır anlatılan efsanenin gerçek olduğunu kanıtladı.

Luvilombo Şelalesi'nde shellear balığı için zorlu yolculuk ve ekosistem tehdidi

Araştırmalar, shellear balıklarının şelaleyi tırmanırken büyük bir enerji harcadığını ve yolculuk boyunca sık sık mola verdiğini ortaya koydu. Beş santimetreden kısa olan bu küçük balıklar, yaklaşık 15 metrelik şelaleyi tırmanmak için ortalama 10 saatlik bir çaba gösterdi. Tırmanış sırasında balıklar, kısa süreli duraklamalarla ve daha uzun dinlenme molalarıyla enerjilerini toplamaya çalıştı. Özellikle dik kayalık duvarlarda ilerlerken, balıkların bazen su jetine kapılarak düştüğü gözlendi. Araştırmacılar, shellear balığının bu riskli yolculuğu neden göze aldığı konusunda iki olasılığa dikkat çekti: Balıkların sel sonrası yukarı akıntıya geri dönmeye çalıştığı veya yiyecek rekabeti ve yırtıcılardan korunmak için bu yolu seçtiği düşünülüyor. Ancak Luvilombo Nehri'nde shellear balığının yaşamını tehdit eden unsurlar da artıyor. Bölgede yasadışı balık avcılığı, özellikle küçük ağ deliklerine sahip sivrisinek ağlarıyla yapılan avlanma, shellear balığı popülasyonunu olumsuz etkiliyor. Ayrıca kuru mevsimde suyun sulama amacıyla yönlendirilmesi, nehrin ekolojik sürekliliğini zayıflatıyor. Bilim insanları, bu tür insan kaynaklı tehditlerin shellear balığı ve Luvilombo ekosistemi için ciddi bir risk oluşturduğunu vurguladı.