Sarı humma Amazon'un kapısında! Kentleşme eski hastalığı geri mi getiriyor?

Amazon havzasında son yıllarda yaşanan kentleşme, sarı humma gibi unutulmaya yüz tutmuş hastalıkların yeniden gündeme gelmesine yol açtı. Özellikle Brezilya, Peru ve Kolombiya'da yapılan araştırmalar, orman-kent sınırının hızla genişlemesinin sarı humma vakalarını artırdığını ortaya koydu. Uzmanlar, orman kenarına yakın bölgelerde yaşayan insanların, hastalığın doğal döngüsüne daha fazla maruz kaldığını ve bu durumun bulaşma riskini ciddi şekilde yükselttiğini vurguluyor.

Orman-kent sınırı ve sarı humma arasındaki bağlantı

Sarı humma, uzun yıllar boyunca Güney Amerika'nın şehirlerinde ciddi bir tehdit oluşturmuş, ancak aşı kampanyaları ve sivrisinek kontrolü sayesinde büyük ölçüde kontrol altına alınmıştı. Hastalık, zamanla ormanlara çekilmiş ve maymunlar ile onları ısıran sivrisinekler arasında sessiz bir döngüye girmişti. Ancak son dönemde yapılan bilimsel çalışmalar, kentleşmenin orman sınırına doğru ilerlemesiyle birlikte sarı humma vakalarının yeniden arttığını gösteriyor. Özellikle orman-kent sınırındaki yerleşimlerin büyümesi, insanların hastalığın doğal rezervuarlarına daha yakın yaşamasına neden oluyor. Araştırmacılar, orman-kent temasının yüzde 10 artmasının, sarı humma geçiş olasılığını yüzde 150'ye kadar yükseltebildiğini belirtiyor. Bu oran, hastalığın yayılması açısından son derece çarpıcı bir veri olarak öne çıkıyor.

Çalışmada, orman-kent sınırının her yıl ortalama yüzde 13 oranında büyüdüğü tespit edildi. Bu durum, orman ekosisteminde dramatik bir değişiklik olmasa bile, insan topluluklarının hastalık döngüsüne daha fazla maruz kalmasına yol açıyor. Uzmanlar, bu büyümenin bulaşıcı hastalıkların yayılma potansiyelini artırdığını ve halk sağlığı açısından yeni tehditler doğurduğunu ifade ediyor.

Amazon'da sarı humma vakalarının artış nedenleri

UC Santa Barbara'dan araştırmacıların yürüttüğü çalışmada, Brezilya, Peru ve Kolombiya'daki sarı humma vakaları detaylı arazi kullanım haritalarıyla karşılaştırıldı. Araştırmacılar, insan vakalarının sadece orman kaybı veya parçalanmasıyla değil, esas olarak insanların nerede yaşadığıyla ilişkili olduğunu ortaya koydu. Özellikle orman kenarına yakın yaşayan insanların, sarı humma ile enfekte olma riskinin daha yüksek olduğu belirlendi. Bu durum, insanların ormanın doğal bulaşma döngüsüne doğrudan müdahil olmasıyla açıklanıyor.

Orman kenarı, sivrisineklerin üremesi için ideal koşullar sunuyor. Sıcaklıkların yüksek olması, durgun su birikintileri ve değişken bitki örtüsü, sivrisinek popülasyonlarının artmasına ve hastalığın yayılmasına zemin hazırlıyor. Kentleşmenin orman sınırına dayanması, insanların bu riskli bölgelerde daha fazla zaman geçirmesine ve dolayısıyla sarı humma virüsü taşıyan sivrisineklerle temas etme olasılığının artmasına neden oluyor. Uzmanlar, bu temasın sadece ormanın parçalanmasıyla değil, yerleşimlerin ormana ne kadar yakın olduğuyla doğrudan bağlantılı olduğunu vurguluyor.

Sarı hummanın tarihsel dönüşümü ve günümüzdeki riskler

Sarı humma, geçmişte Güney Amerika'da sadece ormanlarla sınırlı kalmamış, şehirlerde de büyük salgınlara yol açmıştı. Özellikle Panama Kanalı'nın inşası sırasında binlerce işçinin hayatını kaybetmesine neden olan bu hastalık, 20. yüzyılın ortalarına kadar ciddi bir tehdit olarak varlığını sürdürdü. Ancak büyük çaplı aşı kampanyaları ve sivrisinek kontrolü sayesinde, 1940'lı yıllarda şehirlerdeki sarı humma salgınları neredeyse tamamen ortadan kaldırıldı. Günümüzde ise, kentleşmenin orman sınırına doğru ilerlemesiyle birlikte, hastalığın yeniden yayılma riski gündeme geliyor.