Ruanda, İngiltere'den tazminat talebiyle uluslararası tahkime başvurdu

Ruanda ile İngiltere arasında sığınmacı anlaşmasının iptal edilmesi, iki ülke ilişkilerinde yeni bir hukuki sürecin başlamasına yol açtı. Ruanda, İngiltere'nin anlaşma kapsamında ödemesi gereken tazminatı ödememesi üzerine, uluslararası tahkim yoluna gitme kararı aldı. Bu gelişme, sığınmacı anlaşmasının iki yıl önce imzalanmasından bu yana yaşanan tartışmaların ardından, taraflar arasında yeni bir gerilimin fitilini ateşledi.

Sığınmacı anlaşmasının iptali ve tahkim süreci

İngiltere ile Ruanda arasında 2022 yılında imzalanan sığınmacı anlaşması, İngiltere'ye yasa dışı yollarla gelen göçmenlerin Ruanda'ya gönderilmesini öngörüyordu. Ancak anlaşma, hem İngiltere kamuoyunda hem de uluslararası arenada yoğun tartışmalara yol açtı. İngiltere Yüksek Mahkemesi'nin 2023 yılında anlaşmanın uluslararası hukuka aykırı olduğuna hükmetmesiyle süreç çıkmaza girdi. Yeni İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın Temmuz 2024'te göreve gelmesiyle birlikte, anlaşmanın "ölü ve gömülü" olduğu ilan edildi ve resmi olarak iptal edildi. Buna rağmen, Ruanda, İngiltere'nin anlaşma kapsamında ödemesi gereken 50 milyon poundluk tazminatı ödemediğini belirterek, Lahey merkezli Daimi Tahkim Mahkemesi'nde hukuki işlem başlattı. Ruanda Adalet Bakanı'nın baş teknik danışmanı Michael Butera, tahkim yoluna gitmekten üzüntü duyduklarını, ancak İngiltere'nin katı tutumu nedeniyle başka seçeneklerinin kalmadığını açıkladı. Ruanda'nın tahkim başvurusu, iki ülke arasındaki anlaşmazlığın uluslararası boyuta taşındığını gösteriyor.

Sığınmacı anlaşmasının arka planı ve etkileri

Sığınmacı anlaşması, İngiltere'nin göçmen politikalarında önemli bir dönüm noktası olarak görülüyordu. Anlaşma, İngiltere'ye küçük botlarla gelen sığınmacıların Ruanda'ya gönderilmesini ve bu şekilde yasa dışı göçün caydırılmasını hedefliyordu. Ancak uygulamada, Ruanda'ya yalnızca dört gönüllü sığınmacının gönderilebilmesi, planın etkinliğinin sorgulanmasına neden oldu. İngiltere, anlaşmanın iptal edilmesinden önce Ruanda'ya toplamda 240 milyon pound ödeme yaptı. Ancak Nisan ayında yapılması gereken 50 milyon poundluk ek ödeme, anlaşmanın iptaliyle birlikte askıya alındı. İngiltere hükümeti, vergi mükelleflerinin çıkarlarını korumak için bu pozisyonu savunacaklarını açıkladı. Öte yandan, İngiltere'nin 2020'de Avrupa Birliği'nden ayrılmasıyla birlikte göçmenlik konusu ülke siyasetinde daha merkezi bir hale geldi. 2024 ve 2025 yıllarında on binlerce sığınmacının İngiliz Kanalı'nı geçmesi, göçmen politikalarının önemini artırdı. Sivil toplum kuruluşları ise İngiltere'nin göçmenlere yönelik politikalarını "acımasız" olarak nitelendiriyor.