Ölümcül ilaç dirençli mantar Candida auris ciltte nasıl saklanıyor? Bilim insanları mekanizmayı ortaya çıkardı

California Üniversitesi-San Francisco'da görev yapan bilim insanları, son dönemde dünya genelinde ciddi bir sağlık tehdidine dönüşen Candida auris mantarının ciltteki hayatta kalma stratejisini ortaya çıkardı. Özellikle ABD'de bildirilen 3.400'den fazla vaka ile dikkat çeken Candida auris, ilaçlara karşı geliştirdiği direnç ve sağlıklı bireylerin cildini kolayca kolonize etme özelliğiyle endişe yaratıyor. Araştırma, bu ölümcül mantarın bağışıklık sistemini yanıltarak kıl foliküllerinde uzun süre saklanabildiğini gösterdi. Bilim insanları, elde edilen bulguların, Candida auris'in yayılımını önleyebilecek yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine kapı aralayabileceğini vurguluyor.

UCSF araştırmacılarından Candida auris'in ciltteki sırrı

California Üniversitesi-San Francisco'da yürütülen laboratuvar çalışmaları, Candida auris'in ciltte neden bu kadar kalıcı olabildiğine dair önemli ipuçları sundu. Araştırmacılar, fareler üzerinde yaptıkları deneylerde, Candida auris'in özellikle kıl foliküllerini hedef aldığını ve burada bağışıklık sisteminin klasik savunma mekanizmasını devre dışı bırakabildiğini gözlemledi. Normalde mantar enfeksiyonlarına karşı koruma sağlayan interlökin-17 (IL-17) molekülü yerine, Candida auris enfeksiyonlarında interferon gamma salınımı artıyor. Bu farklı bağışıklık tepkisi, hem IL-17'nin etkisini zayıflatıyor hem de kıl folikülü hücrelerinin yenilenme sürecini yavaşlatıyor. Böylece Candida auris, ciltte ve kıl foliküllerinde uzun süre saklanma fırsatı buluyor. Bilim insanları, mantarın dış hücre duvarında kitin adı verilen özel bir molekülü ortaya çıkararak bağışıklık sistemini yanıltabildiğini belirtiyor. Bu mekanizma sayesinde Candida auris, klasik tedavilere karşı direnç kazanırken, ciltte kalıcı olma yeteneğini de artırıyor.

ABD'de Candida auris vakaları hızla artıyor

2009 yılında Japonya'da ilk kez tespit edilen Candida auris, kısa sürede dünyanın dört bir yanında sağlık otoritelerini alarma geçirdi. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) verilerine göre, ülkede bildirilen Candida auris vakaları 2024 yılı itibarıyla 3.400'ü aştı. Bu sayı, geçen yılın toplamını geçme yolunda ilerliyor ve mantarın yayılım hızının arttığını gösteriyor. Candida auris'in en tehlikeli özelliklerinden biri, mevcut antifungal ilaçlara karşı hızla direnç geliştirebilmesi. Bazı suşlar, neredeyse tüm antifungal ilaçlara karşı pan-dirençli hale gelerek tedavi seçeneklerini neredeyse yok ediyor. Ayrıca, sağlıklı bireylerin cildinde belirti vermeden uzun süre kalabilen Candida auris, hastanelerde ve bakımevlerinde bağışıklık sistemi zayıf olan kişilere kolayca bulaşabiliyor. Özellikle paylaşılan tıbbi ekipman ve oda yüzeyleri, mantarın yayılmasında önemli rol oynuyor. Uzmanlar, Candida auris taşıyıcısı olan kişilerin büyük çoğunluğunun hastalanmadığını, ancak bağışıklık sistemi zayıfladığında mantarın ölümcül kan enfeksiyonlarına yol açabileceğini belirtiyor.

Baş araştırmacı Merrill: 'Mantar bağışıklık sistemini kandırıyor'

UCSF'de dermatolog ve profesör olan baş araştırmacı Dean Merrill, yürütülen çalışmanın Candida auris'in ciltte neden bu kadar zor ortadan kaldırıldığını aydınlattığını ifade etti. Merrill, "C. auris cilde yerleştiğinde, cilt ortamından aldığı ipuçlarıyla kendini yeniden şekillendiriyor ve bağışıklık sisteminin klasik tepkisini engelliyor. Bu durum, mantarın ciltte ve kıl foliküllerinde uzun süre kalmasına yol açıyor" dedi. Araştırmanın Science dergisinde yayımlanmasının ardından, bilim dünyasında Candida auris'in bağışıklık sistemini nasıl manipüle ettiği konusunda yeni bir tartışma başladı. Merrill, elde edilen bulguların, mantarın ciltte kalıcılığını azaltacak yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini belirtti. Özellikle cildin savunma mekanizmasını doğru bağışıklık yanıtına yönlendirebilecek müdahaleler üzerinde çalışılması gerektiğini vurguladı. Bu sayede Candida auris'in ciltteki varlığının erken dönemde tespit edilip ortadan kaldırılması mümkün olabilir.