Namibya çölünde gizemli mikro-tüneller! Bilim insanlarını şaşırtan keşif

Namibya, Umman ve Suudi Arabistan'ın kurak bölgelerinde yer alan kireçtaşı ve mermer kayalarda keşfedilen mikro-tüneller, bilim insanlarının ilgisini çekmeye devam ediyor. Yüzeyden bakıldığında fark edilmeyen, ancak kayaların içinde şaşırtıcı bir düzenle sıralanan bu yapılar, şimdiye kadar bilinen hiçbir doğal oluşuma benzemiyor. Jeologlar ve mikrobiyologlar, bu gizemli mikro-tünellerin, bir zamanlar taşların içinde yaşamış ve zamanla yok olmuş, taş yiyici bir mikroorganizmanın eseri olabileceğini düşünüyor. Söz konusu bulgular, yaşamın jeolojik süreçleri nasıl etkileyebileceği ve gezegenimizin karbon döngüsünde ne gibi rol oynayabileceği konusunda yeni tartışmalar başlatmış durumda.

Çöl kayalarında ortaya çıkan mikro-tünellerin keşfi

Mikro-tünellerin ilk izlerine yaklaşık 15 yıl önce, Mainz Johannes Gutenberg Üniversitesi'nden jeolog Cees Passchier'in Namibya'daki çöl mermerlerinde alışılmadık, dikey bantlar fark etmesiyle rastlandı. Bu tüneller, yaklaşık 0,5 milimetre genişliğinde ve 3 santimetre derinliğindeydi. Bilinen hiçbir jeolojik süreç, bu kadar düzenli ve hassas aralıklarla oluşan mikro-tünelleri açıklayamıyordu. Zamanla benzer yapılar, Umman ve Suudi Arabistan'ın da aralarında bulunduğu diğer kurak bölgelerde de tespit edildi. Her defasında, tünellerin aynı dikey yönelimde ve belirli aralıklarla dizildiği gözlemlendi. Bu mikro-tünellerin özellikle Kretase dönemine ait kireçtaşı ve antik mermerlerde, yoğun çöl koşullarına maruz kalan alanlarda bulunması, araştırmacıların dikkatini çekti. Tünellerin düzeni ve derinliklerinin sınırlı olması, doğal çatlaklardan başlayıp kayada ilerlemiş olmaları, bilinmeyen bir yaşam formunun izlerini taşıdığına dair ipuçları sundu.

Mikro-tünellerin kökeni: biyolojik mi, yoksa jeolojik mi?

Araştırma ekibi, mikro-tünellerin oluşumunu açıklamak için erozyon, tektonik hareketler ve diğer jeolojik süreçleri detaylı biçimde inceledi. Ancak hiçbir abiyotik (biyolojik olmayan) süreç, bu kadar düzenli ve paralel galerilerin oluşumunu açıklamakta yeterli olmadı. Bu noktada, bilim insanları mikro-tünellerin biyolojik kökenli olabileceği ihtimali üzerinde durmaya başladı. Kimyasal analizler, tünellerin iç yüzeylerinde çevre kayadan farklı, ince bir kalsiyum karbonat tabakası bulunduğunu gösterdi. Bu tabaka, demir, manganez ve nadir toprak elementleri bakımından fakirdi. Bu durum, oluşum sırasında seçici bir süreç yaşandığını ve biyolojik bir etkenin rol oynadığını düşündürdü. Ayrıca, karbon ve oksijen izotop oranlarının doğal kireçtaşıyla uyuşmaması, süreçte organik maddenin parçalandığına işaret etti. Raman spektroskopisiyle yapılan incelemelerde ise, tünellerde fosilleşmiş organik karbon izlerine rastlandı. Tüm bu bulgular, mikro-tünellerin taş yiyen bir mikroorganizmanın faaliyetleri sonucu oluşmuş olabileceğini ortaya koydu.

Kimyasal izler ve mikro-tünellerin sırları

Bilim insanlarının dikkatini çeken bir diğer unsur, mikro-tünellerin iç duvarlarında bulunan fosfor ve kükürt elementleriydi. Bu elementler, canlı organizmaların zarları ve proteinleriyle ilişkilendiriliyor. Ancak, tünellerde mantar veya siyanobakteri gibi bilinen mikroorganizmaların oluşturduğu tünelleme biçimlerine rastlanmadı. Özellikle dallanma veya fotosentetik aktiviteye dair herhangi bir iz bulunmaması, bu mikro-tünellerin tamamen farklı bir yaşam formuna ait olabileceğini düşündürdü. Araştırmacılar, tünellerin içindeki mineral atıkların konsantrik katmanlar oluşturduğunu da belirledi. Bu katmanlar, büyüme halkaları gibi, muhtemelen nem veya besin mevcudiyetindeki mevsimsel değişimleri yansıtıyor. Tüm bu kimyasal ve yapısal veriler, mikro-tünellerin oluşumunda biyolojik süreçlerin etkili olduğunu destekliyor.