Meteorlar nasıl parçalanıyor? Gökyüzündeki ateş topunun ardındaki gerçek ortaya çıktı

NASA Ames Araştırma Merkezi ve SETI Enstitüsü'nün ortaklaşa yürüttüğü araştırmada, meteorların Dünya atmosferine girişlerinde yedi farklı aşamadan geçtiği tespit edildi. Araştırmacılar, 75 meteor düşüşünün video ve fotoğraf kayıtlarını analiz ederek, göktaşlarının yere ulaşmadan önceki karmaşık yolculuğunu adım adım ortaya koydu. Elde edilen veriler, meteorların sadece yanmadığını, aksine eriyip parçalandığını ve bu sürecin, taşın ne kadarının yeryüzüne ulaşacağını belirlediğini gösterdi. Bu kapsamlı çalışma, özellikle küçük meteorların atmosfere girişteki davranışlarının, daha büyük ve tehlikeli asteroitler için de önemli ipuçları sunduğunu ortaya koydu.

Peter Jenniskens: 'Meteorlar eriyip parçalanıyor, yanmıyor'

SETI Enstitüsü ve NASA Ames Araştırma Merkezi'nden meteor astronomu Peter Jenniskens'in liderliğindeki ekip, meteorların atmosferdeki yolculuğunu detaylandırdı. Jenniskens, uzun süredir katı taşların havada oluşan yoğun ısı ve parlak ışık nedeniyle tamamen buharlaştığının düşünüldüğünü ancak yeni bulguların, erime ve ardından gelen parçalanmanın taşın kütle kaybını yönettiğini gösterdiğini vurguladı. Araştırmada, gökyüzünde bir anlığına parlayan ateş toplarının aslında bir dizi fiziksel değişimden geçtiği, taşın eridiği ve ardından parçalanarak daha küçük parçalara ayrıldığı belirtildi. Bu süreçte, meteorun arkasında oluşan şok dalgası ve hava molekülleriyle yaşanan çarpışmalar, hem taşı hem de çevresindeki gazı ısıtarak parlama yaratıyor. Yerdeki gözlemciler bu olayı bir meteor ya da ateş topu olarak izliyor. Çalışmada yer alan Eric Stern ise, laboratuvar ortamında bu hızlarda doğal atmosferik girişteki radyasyonun üretilemediğini, bu nedenle gerçek meteor düşüşlerinin atmosferde çok daha karmaşık süreçler yaşadığını kaydetti.

NASA: 'Yedi aşama, meteorların yeryüzüne ulaşmasını belirliyor'

Analiz edilen 75 meteor düşüşünde, araştırmacılar yedi temel aşama tespit etti. İlk aşamada, taşın atmosferin üst katmanlarında soluk bir ışık yaymaya başladığı görüldü. Ardından, taşın daha kalın hava tabakalarına girişiyle parlama şiddetleniyor ve erime süreci hız kazanıyor. Meteorun yüzeyindeki erimiş madde, hızla akan hava tarafından soyuluyor ve bu damlalar kendi başlarına buharlaşıyor. Yaklaşık 60 kilometre yükseklikte, taş daha stabil bir erime evresine giriyor ve bu noktada kütlesinin yüzde 40'ına kadarını kaybedebiliyor. Atmosferin derinliklerinde ise artan hava basıncı, taşın parçalanmasına yol açıyor. Bu aşamada ateş topu, ardışık parlamalar gösteriyor ve taşın dayanıklılığı azalıyor. Araştırmacılar, taşların uzayda daha önce yaşanan çarpışmalar nedeniyle oluşan çatlaklar ve ısı birikimi yüzünden beklenenden erken kırıldığını belirledi. Parçalanma aşamasında, taş hızla küçülüyor ve yavaşlıyor. Stu Pilorz, parçalanmadan kaynaklanan yavaşlamanın, önceki matematiksel tanımlarla uyumlu olduğunu ifade etti. Ana taşın arka kısmı sağlam kaldıkça, arkasında düşük basınçlı bir cep oluşuyor ve daha küçük parçalar bu bölgeye çekiliyor. NASA Ames'ten Darrel Robertson, bu vakum etkisinin küçük meteorların dar bir şerit halinde yere düşmesine yol açtığını söyledi. Son aşamada ise ana taşın arka kısmı da kırılıyor, taş son bir parlama ile parçalanıyor ve parçalar daha hızlı şekilde yayılıyor. Bu noktada, düşüşün başındaki yeşil parlama yerini kırmızıya bırakıyor. Jenniskens, geçmişte 20 gramdan büyük meteorların daha geniş bir alana yayıldığını ve bu parçaların genellikle taşın arka kısmından geldiğini gözlemlediklerini aktardı.