Metan kirliliğine karşı yeni umut! Bilim dünyası doğal çözüm arayışında

Güney Pasifik'te bulunan Hunga Tonga–Hunga Ha'apai denizaltı volkanının Ocak 2022'de meydana gelen büyük patlaması, yalnızca modern çağın en güçlü volkanik olaylarından biri olarak değil, aynı zamanda atmosferdeki metan gazını beklenmedik biçimde azaltan bir kimyasal reaksiyonun tetikleyicisi olarak tarihe geçti. Bilim dünyasını şaşkına çeviren bu gelişme, volkanik bulutun atmosferde oluşturduğu reaktif klor parçacıkları sayesinde metan gazının kısmen yok edildiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, uydu gözlemleriyle saptadıkları olağanüstü yüksek formaldehit seviyelerinin, metan parçalanmasının doğrudan bir göstergesi olduğuna dikkat çekti. Bu bulgu, iklim değişikliğiyle mücadelede yeni ve doğal bir yolun kapısını aralayabilir.

Bilim insanları: 'Tonga volkanik bulutu metan için doğal temizleyici oldu'

2022 yılının başında patlayan Hunga Tonga–Hunga Ha'apai, yalnızca devasa kül ve su buharı değil, aynı zamanda atmosferde metan gazını etkili biçimde azaltan kimyasal bir süreç başlattı. Araştırmacılar, patlama sonrası oluşan volkanik bulutun yapısını ve hareketini detaylı biçimde inceledi. Uydu verilerine göre, bulutun içinde normalden çok daha yüksek formaldehit seviyeleri tespit edildi. Formaldehit, atmosferde metan parçalanırken ortaya çıkan bir bileşik olarak biliniyor. Bilim insanları, bu verilerin, patlama sırasında salınan metanın bulut içinde sürekli olarak yok edildiğini gösterdiğini vurguladı. Bu bulutun on gün boyunca Güney Amerika'ya kadar takip edilebilmesi, metan temizliği sürecinin ne kadar etkili ve uzun süreli olduğunu kanıtladı. Çalışmanın baş yazarı Dr. Maarten van Herpen, yaşananların bilim camiası için tamamen beklenmedik bir gelişme olduğunu ve metan temizliğinde volkanik bulutların rolünün şimdiye dek göz ardı edildiğini dile getirdi.

Volkanik kül, deniz tuzu ve güneş ışığı: Metan parçalanmasında üçlü etki

Patlamanın ardından ortaya çıkan devasa volkanik bulut, yalnızca kül ve su buharı taşımadı; aynı zamanda tuzlu deniz suyu da stratosfere ulaştı. Araştırma ekibi, bu bileşenlerin güneş ışığıyla etkileşime girerek son derece reaktif klor parçacıkları oluşturduğunu belirledi. Bu klor atomları, atmosferdeki metan ile reaksiyona girerek metan moleküllerini parçaladı ve formaldehit oluşumunu tetikledi. Kopenhag Üniversitesi Kimya Bölümü'nden Profesör Matthew Johnson, daha önce yalnızca troposferde gözlenen bu kimyasal sürecin, stratosferde de gerçekleştiğini tespit etmenin şaşırtıcı olduğunu ifade etti. Tonga patlaması sırasında volkanik kül ve deniz suyu karışımının, güneş ışığının yardımıyla atmosferdeki metan gazını etkili şekilde parçaladığı ortaya çıktı. Uydu gözlemleriyle tespit edilen yüksek formaldehit konsantrasyonları, bu kimyasal sürecin gerçekliğini doğruladı ve bilim insanlarını yeni araştırmalara yönlendirdi.

Metan gazının iklim değişikliğindeki kilit rolü

Metan, küresel ısınmanın yaklaşık üçte birinden sorumlu olan ve karbondioksite göre atmosferde daha kısa süre kalan güçlü bir sera gazı olarak öne çıkıyor. 20 yıllık bir periyotta metan, karbondioksite kıyasla yaklaşık 80 kat daha fazla ısı tutma kapasitesine sahip. Ancak metanın atmosferdeki ömrü genellikle 10 yıl civarında. Bu nedenle, metan seviyelerindeki kısa vadeli düşüşler, iklim değişikliğine karşı hızlı ve etkili sonuçlar doğurabiliyor. Bilim insanları, metan azaltımını 'iklim için acil fren' olarak nitelendiriyor. Çünkü metan miktarının azaltılması, önümüzdeki on yıl içinde küresel ısınmanın yavaşlatılmasına ve kritik iklim eşiklerinin aşılmasının önlenmesine katkı sağlayabilir. Yine de uzmanlar, uzun vadeli iklim istikrarı için karbondioksit emisyonlarının azaltılmasının vazgeçilmez olduğunun altını çiziyor.