Mendota Gölü'nde bulunan kano, piramitlerden daha eski çıktı

ABD'nin Wisconsin eyaletinde yer alan Mendota Gölü'nün derinliklerinde ortaya çıkarılan bir kano, arkeoloji dünyasında büyük heyecan yarattı. Yaklaşık 5.200 yıl öncesine tarihlenen bu kano, yalnızca Büyük Göller bölgesinde tanımlanan en eski tekne olmakla kalmıyor; aynı zamanda Kuzey Amerika'nın bilinen en eski teknelerinden biri olma özelliğini de taşıyor. Mendota Gölü'nün suları altında binlerce yıl boyunca bozulmadan kalmayı başaran bu ahşap eser, insanlığın geçmişine dair yeni sorular ve cevaplar doğuruyor.

Mendota Gölü'nde tarih öncesi bir hazine

Madison kenti yakınlarında yürütülen arkeolojik çalışmalar sırasında dalgıçlar, Mendota Gölü'nün tabanında kano biçiminde ahşap kalıntılar keşfetti. Özellikle gölün sığ bölgelerinde meydana gelen fırtına ve dalga hareketleri, tortu katmanlarını açığa çıkararak bu tür buluntuların gün yüzüne çıkmasını sağladı. Wisconsin Tarih Derneği'nden deniz arkeoloğu Tamara Thomsen'in liderliğinde yürütülen araştırmalar, gölün ince çamur tabakasının düşük oksijen ve sabit sıcaklık koşulları sayesinde ahşabı binlerce yıl boyunca koruduğunu ortaya koydu. Bu doğal koruma, Mendota Gölü'nde bulunan kanoların zamanın yıpratıcı etkilerine karşı direnç göstermesini sağladı. Uzmanlar, gölün tabanındaki bu koruyucu ortamın, tarih öncesi döneme ait kırılgan ahşap eserlerin günümüze ulaşmasında kritik rol oynadığını vurguluyor.

Kanoların sırrı: Suda saklanan geçmiş

Mendota Gölü'nde bulunan kanoların nasıl bu kadar iyi korunduğu sorusu, bilim insanlarının merakını cezbetti. Araştırmacılar, eski insanların kanoları mevsim dışında sığ sulara batırarak gövdelerini kuruyup çatlamaktan koruduklarını düşünüyor. Derin sularda ise sıcaklıklar daha istikrarlı olduğu için, kışın don ve bahar aylarında çözülme gibi aşırı sıcaklık değişimlerinden etkilenmeyen kanolar, zamanla göl tabanında birikmiş ince silt tabakasıyla kaplanarak oksijenle teması kesildi. Bu durum, ahşabın çürümesini önleyerek binlerce yıl boyunca orijinal formunu korumasına olanak tanıdı. Ayrıca, göl ve nehirlerin, bölgede asfalt yolların olmadığı dönemlerde, ormanlık ve engebeli arazide en güvenli ve hızlı ulaşım yolları olduğu biliniyor. Bu nedenle, Mendota Gölü'nde bulunan kanolar, hem günlük yaşamda hem de topluluklar arası iletişimde önemli bir rol üstlenmiş olabilir.

Kano kümeleri ve sosyal yaşamın izleri

Su altı haritalamaları, Mendota Gölü'nde iki ayrı grup halinde toplam 16 kanonun bir arada bulunduğunu gösteriyor. Bu kümelenme, göl çevresinde tekrarlayan ve düzenli bir kullanım alışkanlığının varlığına işaret ediyor. Kanoların, yüksek araziden suya doğal yollar oluşturan yarıkların yakınında konumlanması, bölgedeki toplulukların göl kıyısına ulaşımda belirli güzergahları tercih ettiğini gösteriyor. Nesiller boyunca güvenilir bir iniş noktası olarak kullanılan bu alanlar, toplumsal yaşamın ve mevsimsel hareketliliğin merkezinde yer almış olabilir. Ayrıca, bazı kanolardan çıkarılan düz taş ağırlıklar, balıkçılık faaliyetlerinin de gölde yoğun olarak yapıldığını ortaya koyuyor. Bu bulgular, Mendota Gölü'nde bulunan kanoların yalnızca ulaşım değil, aynı zamanda gıda temini ve sosyal bağların güçlendirilmesinde de önemli bir araç olduğunu gösteriyor.

Oyma kano yapımının incelikleri

Tarih öncesi dönemde Mendota Gölü'nde kullanılan kanolar, büyük ağaç gövdelerinin oyulmasıyla üretiliyordu. Yapım sürecinde, önce ağaç gövdesinin iç kısmı kontrollü bir şekilde yakılarak kömürleştiriliyor, ardından taş ve kabuk aletlerle yumuşayan ahşap dikkatlice sıyrılıyordu. Ahşap seçiminde ise büyük bir titizlik gösteriliyordu; çünkü her ağaç türü, kesildikten ve kurutulduktan sonra farklı fiziksel özellikler sergiliyor. Yeni kesilmiş taze ahşabın oyulması daha kolay olsa da, kurudukça bükülme ve şekil bozulması riski artıyor. Bu nedenle, ustaların gövdeyi hızlıca işleyip suya daldırarak nemli tutmaya özen gösterdiği düşünülüyor. Arkeologlar, kanoların üzerinde kalan alet izleri ve kalınlık desenleri sayesinde, dönemin teknik bilgi ve becerileri hakkında önemli ipuçlarına ulaşıyor.

Kırmızı meşe ve dayanıklılık arayışı

Mendota Gölü'nde keşfedilen bazı kanoların, suyu emme özelliğiyle bilinen kırmızı meşe ağacından yapıldığı tespit edildi. Bu ağaç türü, genellikle açık gözenekleri nedeniyle suya karşı hassas olsa da, ağaç yaralandıktan sonra büyümeye devam ettiğinde doğal olarak su geçirmez bir tabaka oluşturabiliyor. Araştırmacılar, bu tür ahşabın seçilmesinin, kanoların uzun ömürlü ve dayanıklı olmasını sağlamak amacıyla bilinçli bir tercih olduğunu belirtiyor. Ayrıca, yaş tespitinde kullanılan radyokarbon yöntemiyle, kanoların tam olarak hangi döneme ait olduğu da netleşiyor. Karbon-14 izotopunun zamanla azalması prensibine dayanan bu yöntem, Mendota Gölü'ndeki kanoların yaklaşık 5.200 yıl öncesine ait olduğunu doğruladı. Numune alımında ise modern karbonla temasın önlenmesi büyük önem taşıyor; aksi halde sonuçlar yanıltıcı olabiliyor.