Köpekbalıkları yüzyıllar boyunca görüşünü nasıl koruyor! İnsan göz sağlığı için yeni umut

Hasan Köseoğlu - Ocak 08, 2026 16:11 | Son Güncelleme Tarihi: Ocak 08, 2026 16:12

UC Irvine'den araştırmacılar, 400 yıla kadar yaşayabilen Grönland köpekbalıklarının retinalarını koruyan ve göz sağlığını uzun ömür boyunca sürdüren DNA onarım mekanizmasını keşfetti. Bu bulgu, insan görme kaybı ile mücadelede yeni tedavi yollarının kapısını açabilir.

Kapat

HABERİN DEVAMI

Grönland köpekbalıkları, Arktik'in loş ve sisli sularında yaşayan, uzun yıllar boyunca işlevsel görüşlerini koruyabilen olağanüstü canlılardır. UC Irvine'den Dorota Skowronska-Krawczyk tarafından yönetilen yeni bir araştırma, bu köpekbalıklarının retinalarını aşırı yaşam süreleri boyunca koruyan ve gözü çok düşük ışığa ayarlayan bir DNA onarım sürecini tanımlamaktadır. Basel Üniversitesi'nden Walter Salzburger ve Lily G. Fogg tarafından ortak yazılan bu çalışma, köpekbalıkları görüşü hakkında bilim dünyasında yeni bir perspektif sunmaktadır.

Opak gözlerin ardında saklı olan gerçek

Grönland köpekbalıkları, genellikle opak ve bulanık görünen gözleriyle bilinir. Çoğu zaman göz küresine yapışmış parazitler taşıyan bu hayvanlar, geçmişte işlevsel olarak kör olduğu düşünülmüştür. Ancak Skowronska-Krawczyk'in merakı, karanlık okyanusta yavaş hareket eden bir köpekbalığının video görüntülerini izlerken uyandırıldı. Videoda, köpekbalığının gözünü ışığa doğru hareket ettirdiğini ve ışık kaynağını takip ettiğini gözlemleyen araştırmacı, bu davranışın hayvanın aslında görebildiğini kanıtladığını anladı. Eğer göz ışığı takip edebiliyorsa, bu organ sadece dekoratif değil, aktif olarak işlevini yerine getirmektedir. Bu basit ancak önemli gözlem, Skowronska-Krawczyk'ı daha derin bir soruya yöneltti: Bir gözün bu kadar sert koşullarda bu kadar uzun süre nasıl sağlam kalabileceği?

Arktik'ten laboratuvara: Köpekbalıkları retinasının incelenmesi

Araştırma ekibi, 2020 ve 2024 yılları arasında Grönland'daki Disko Adası yakınlarında, Kopenhag Üniversitesi'nin Arktik İstasyonu'nda bilimsel uzatma oltaları kullanarak köpekbalıkları örnekleri topladı. Yakalanan hayvanların gözleri dikkatle disseke edildi ve daha sonra incelenmek üzere fiksatif içinde korundu. UC Irvine'de doktora öğrencisi olan Emily Tom, bu sürecin ne kadar zorlayıcı olduğunu anlatmıştır. Normalde papaya tohumu büyüklüğündeki fare göz küreleriyle çalışan araştırmacılar, beyzbol topu büyüklüğündeki köpekbalığı göz kürelerine ölçeklendirme konusunda yeni yöntemler geliştirmek zorunda kaldılar. Tom, Skowronska-Krawczyk'in hem mentorluk tarzında hem de laboratuvarda uygulamalı bir yaklaşım sergilediğini ve bu tür detaylı çalışmaların akademide nadir görüldüğünü vurgulamıştır.

Histoloji ve görmeye özgü analizler, doku bozulmayacak şekilde dikkatle gerçekleştirildi. Araştırma ekibi, retina hücre ölümünün belirtilerini arayarak, devam eden dejenerasyonun kanıtlarını bulmaya çalıştı. Ancak sonuç, beklentileri tamamen tersine çevirdi. Ekip, yüzyıllar boyunca yaşayan bu köpekbalıklarının retinalarında herhangi bir dejenerasyon belirtisi bulamadı. Ayrıca, loş ışıkta görme için gerekli olan rodopsin adlı protein, köpekbalığı retinalarında aktif kalmış ve mavi ışığı algılamak için özel olarak ayarlanmış durumdaydı. Bu bulgular, retinasının korunmuş olduğunu ve ışık algılama mekanizmasının hala amaca uygun şekilde çalıştığını göstermiştir.

DNA onarımı: Köpekbalıkları görüşünün koruyucusu

Çalışmanın en önemli bulgusu, bir DNA onarım mekanizmasının köpekbalıkları retinasını yüzyıllar boyunca koruduğunu ortaya koymaktır. Bu mekanizma, hücrelerin DNA hasarını onararak ve retina hücrelerinin sağlığını koruyarak, köpekbalıkları görüşünün uzun ömürlü kalmasını sağlamaktadır. Yaşa bağlı göz hastalıklarının arkasındaki moleküler yolları inceleyen Skowronska-Krawczyk, bu keşfin insan sağlığı için önemli çıkarımlar taşıdığını belirtmiştir. Makula dejenerasyonu ve glokom gibi yaşlılıkla ilişkili göz hastalıkları, milyonlarca insanı etkilemektedir. Köpekbalıkları retinasında bulunan DNA onarım mekanizmasının anlaşılması, bu hastalıkların tedavisinde ve görme kaybının yavaşlatılmasında yeni stratejiler geliştirilmesine yol açabilir.

İnsan göz sağlığı için yeni umutlar

Skowronska-Krawczyk, köpekbalığı görüşü üzerinde çalışan bilim insanlarının sayısının çok az olduğunu ve bu alanda daha fazla araştırmanın yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Grönland köpekbalığı gibi uzun ömürlü türlerden görme ve uzun ömür hakkında çok şey öğrenebileceğimizi belirtmiştir. Bu tür araştırmaların devam ettirilmesi için finansman desteğinin kritik öneme sahip olduğunu açıklamıştır. Finansman belirsizliğinin gelecekteki çalışmaları şekillendirebileceğini kabul etse de, araştırmacı iyimist bir tutum sergilemeye devam etmektedir. Köpekbalıkları retinasında keşfedilen DNA onarım mekanizması, insan oftalmolojisinde devrim niteliğinde tedaviler geliştirmek için bir temel oluşturabilir.

Skowronska-Krawczyk, bu araştırmanın anlamını ve heyecanını şu sözlerle özetlemiştir: İşinin en sevdiği yönü, sonuçları dünyada ilk gören olmak, en ön safta yeni mekanizmalar, kurallar ve keşifler bulmaktır. Ardından bu sevinci ve heyecanı öğrencileriyle paylaşabilmek, bu çalışmanın en güzel yanıdır. Karanlık bir okyanusta yavaş hareket eden bir hayvanın, daha parlak bir alana doğru dönen gözü, bilim insanlarının doğa tarafından sunulan bu gizemli çözümleri keşfetmeye devam etmesi gerektiğini hatırlatmaktadır.

Etiketler:

Grönland köpekbalığı göz sağlığı DNA onarımı retina bilimsel araştırma