Kara deliklerin yalnızca yutmadığı ortaya çıktı! Enerjileri 300 bin ışık yılı uzağa ulaşıyor

Japonya'nın Tohoku Üniversitesi'nde yürütülen bir araştırma, Draco takımyıldızı'nda yer alan H1821+643 adlı süper kütleli kara deliğin, çevresine beklenenden çok daha fazla enerji yaydığını ortaya çıkardı. Bilim insanları, bu kara deliğin, Samanyolu galaksisinin üç katı büyüklüğünde, yaklaşık 300 bin ışık yılı boyunca uzanan güçlü enerji dalgaları oluşturduğunu tespit etti. Eylül 2024'te gerçekleştirilen gözlemler, kara deliğin yaydığı rüzgarların, galaksinin sınırlarını aşarak milyarlarca süpernova patlamasına denk bir enerjiyle sıcak gazda türbülans yarattığını gösterdi. Bu bulgu, kara deliklerin sadece madde çekmekle kalmadığını, aynı zamanda evrenin büyük ölçekli yapısını şekillendiren muazzam enerji akışları da oluşturduğunu kanıtladı.

Yamada ve ekibinden H1821+643'te beklenmedik enerji akışı

Tohoku Üniversitesi'nden Satoshi Yamada liderliğindeki ekip, H1821+643 adlı aktif süper kütleli kara deliğin ev sahibi galaksisinde, daha önce tahmin edilenden yaklaşık 100 kat daha güçlü dış akıntılar saptadı. Bu kara delik, güneşin kütlesinin üç ila dört milyar katı büyüklüğünde olmasıyla dikkat çekiyor. Araştırmacılar, XRISM X-ışını uydusunu kullanarak, çevredeki sıcak gazda bulunan iyonize demir atomlarının hareketini inceledi. Bu sayede, kara deliğin çevresinde oluşan türbülansın ve enerji akışının ne kadar yoğun olduğunu belirleme fırsatı buldular. Bilim insanları, kara delikten yayılan enerji dalgalarının, galaksinin çok ötesine uzandığını ve galaksiler arası ortamda da etkili olduğunu vurguladı. Yamada, kara deliklerin yalnızca madde çekmekle kalmadığını, aynı zamanda güçlü rüzgarlar şeklinde gaz püskürttüğünü ve bu etkiyle galaksinin sınırlarını aşan enerji akıntıları oluşturduğunu söyledi.

XRISM uydusu ile kara delik rüzgarlarının izleri bulundu

2023 yılında Japonya'nın uzay ajansı tarafından fırlatılan XRISM X-ışını uydusu, Eylül 2024'te H1821+643 çevresini bir hafta süreyle gözlemledi. Ekip, sıcak gazda bulunan demir iyonlarının ışığındaki değişimleri analiz ederek, gazın hareket hızını ve türbülans seviyesini ölçtü. Gözlemler, kara delikten yayılan enerjiyle oluşan türbülansın, yaklaşık 300 bin ışık yılı uzaklığa kadar etkili olduğunu gösterdi. Bu mesafe, ev sahibi galaksinin sınırlarının çok ötesinde yer alıyor ve galaksi kümesi içinde bile enerji aktarımının sürdüğüne işaret ediyor. NASA'nın yıllardır sürdürdüğü gözlemler de H1821+643'ün, Dünya'ya en yakın büyük kuasar olarak bilim dünyasında özel bir yere sahip olduğunu ortaya koymuştu. 2022 yılında Chandra X-ışını Gözlemevi ile yapılan çalışmalar, bu dev kara deliğin, benzerlerine göre daha yavaş döndüğünü göstermişti. Bilim insanları, bu yavaş dönüşün, kara deliğin farklı yönlerden gelen diğer kara deliklerle defalarca birleşmesiyle oluşan kaotik süreçlerden kaynaklanabileceğini düşünüyor.