Kara delik enerjisi ilk kez ölçüldü! 10.000 Güneş gücünde

Bilim insanları, evrenin en gizemli ve güçlü nesnelerinden biri olan Cygnus X-1 kara deliğinin fırlattığı plazma jetlerinin anlık gücünü ilk kez doğrudan ölçmeyi başardı. Nature Astronomy dergisinde yayımlanan uluslararası araştırma, yaklaşık 20 bin yıldır süren bu kozmik dansın, yıldız rüzgarlarının jetler üzerindeki etkisini gözler önüne serdi. Cygnus X-1, Güneş'in yaklaşık 21 katı kütleye sahip bir kara delik ile Güneş'ten 40 kat daha büyük bir eş yıldızdan oluşan ikili bir sistem olarak, Samanyolu'nun en dikkat çekici gök cisimlerinden biri olarak biliniyor. Araştırma ekibi, binlerce kilometre uzaklıktaki teleskopları birleştirerek, jetlerin hareketini ve gücünü olağanüstü bir çözünürlükle gözlemledi. Elde edilen bulgular, kara deliğin jetlerinin anlık gücünün 10 bin Güneş'in enerjisine eşdeğer olduğunu ortaya koydu ve yıldız rüzgarlarının bu enerji akışını nasıl yönlendirdiğini ilk kez net biçimde gösterdi.

Cygnus X-1 kara deliği: Jetlerin gücü yıldız rüzgarıyla şekilleniyor

Cygnus X-1 sistemi, kara deliklerin evrendeki rolünü anlamak için önemli bir laboratuvar olarak öne çıkıyor. Kara delik, yaklaşık 100 kilometre çapında, ancak kütlesi Güneş'in 21 katı büyüklüğünde. Eş yıldız ise Güneş'ten 40 kat daha büyük ve son derece parlak. Bu iki gök cismi, her 5,6 günde bir birbirlerinin etrafında dönerek kozmik bir vals sergiliyor. Kara delik, yıldızdan gelen yoğun madde akışını yakalayarak besleniyor ve bu süreçte çok güçlü manyetik alanlar oluşuyor. Bu manyetik alanlar, ışık hızına yakın hızlarda plazma jetlerinin fırlatılmasına yol açıyor. Jetler, kara deliğin yakınından başlayarak 16 ışık yılı uzaklığa kadar enerji taşıyor. Son 20 bin yılda bu jetlerin etkisiyle çevrede devasa bir sıcak gaz balonu oluştu. Ancak bugüne kadar bilim insanları, bu jetlerin ne kadar güçlü olduğunu anlık olarak ölçmekte büyük zorluk yaşıyordu. Yeni araştırma sayesinde, Cygnus X-1 kara deliğinin jetlerinin anlık gücü ilk kez kesin olarak hesaplandı ve bu gücün 10 bin Güneş'in toplam enerjisine ulaştığı belirlendi. Bu sonuç, kara deliklerin çevrelerine ne kadar büyük bir etki yaptığını gözler önüne serdi.

Yıldız rüzgarı jetleri büküyor: Kozmik dansın şifreleri çözüldü

Cygnus X-1'in eş yıldızı, Güneş'in kaybettiği kütlenin 100 milyon katını yıldız rüzgarı olarak uzaya saçıyor ve bu rüzgarı üç kat daha yüksek hızlarla fırlatıyor. Araştırmacılar, bu devasa yıldız rüzgarının, kara delikten çıkan jetleri bükebilecek kadar güçlü olduğunu belirledi. Kara delik yıldızın çevresinde dönerken, yıldızdan gelen rüzgar jetlere sürekli olarak itme uyguluyor ve bu da jetlerin yön değiştirmesine neden oluyor. Jetlerin bu hareketi, Dünya'daki rüzgarın bir çeşmeden çıkan suyu savurmasına benzetiliyor. Bilim insanları, teleskoplarla elde ettikleri yüksek çözünürlüklü görüntüler ve matematiksel modeller yardımıyla, jetlerin yıldız rüzgarı nedeniyle nasıl büküldüğünü ve yön değiştirdiğini ayrıntılı şekilde ortaya koydu. Bu kozmik dansın incelenmesiyle, jetlerin anlık gücü ilk kez ölçülebildi ve bu ölçüm, kara deliklerin enerji bütçesinin nasıl dengelendiğini anlamada çığır açtı. Araştırma, büyük yıldızların rüzgarlarının kara deliklerin çevresine yaydığı enerjiyi doğrudan şekillendirdiğini gösterdi.