Kanserin başlangıcı yeniden oluşturuldu! Tümörlerin gelişim yolunu genetik belirliyor

Cambridge Üniversitesi'nin öncülüğünde gerçekleştirilen ve Avrupa ile ABD'den bilim insanlarının katıldığı geniş kapsamlı bir araştırmada, kanserin ilk anları fareler üzerinde yeniden canlandırıldı. Araştırmacılar, diethylnitrosamine (DEN) adlı kanserojen maddeyi kullanarak, farelerde yüzlerce tümörün oluşum sürecini baştan sona izledi. Bu sayede, kanserin nasıl başladığı ve genetik çeşitliliğin tümör gelişimine etkisi ayrıntılı biçimde gözler önüne serildi. Çalışmanın sonuçları, kanserin ortaya çıkışında genetik geçmişin ve kalıtsal faktörlerin belirleyici olduğunu gösterdi.

Cambridge Üniversitesi ekibi: Kanserin ilk adımları yeniden oluşturuldu

Projenin başında Cambridge Üniversitesi'nden uzmanlar yer aldı ve Kanser Araştırmaları Birleşik Krallık (CRUK) Cambridge Enstitüsü'nde deneyler yürütüldü. Deneylerde, genetik açıdan birbirinden farklı dört fare türü kullanıldı. Her fareye, yaşamlarının 15. gününde aynı dozda DEN verildi. Bu yaklaşım, insanlarda mümkün olmayan derecede kontrollü bir ortam sağladı. Araştırmacılar, yaklaşık 600 tümörün genomunu dizileyerek, her farede kanserin ilk mutasyondan itibaren nasıl büyüdüğünü adım adım inceledi. Elde edilen veriler, kanserin başlangıcında genetik çeşitliliğin ne kadar etkili olduğunu net biçimde gösterdi.

Genetik çeşitlilik kanserin seyrini belirliyor

Deneylerde kullanılan dört fare türü, insan popülasyonundaki genetik çeşitliliği temsil edecek şekilde seçildi. Araştırmacılar, aynı kanserojen etkiye ve benzer koşullara rağmen kanserin gelişiminde önemli farklılıklar gözlemledi. C3H türünde tümörler 25 hafta sonra ortaya çıkarken, CAROLI türünde bu süre 78 haftaya kadar uzadı. Diğer iki tür ise bu aralığın içinde yer aldı. İlginç olan, en hızlı tümör gelişimi gösteren türün en fazla mutasyona sahip olmamasıydı. Yani, sadece mutasyon sayısı kanserin başlangıç hızını açıklamaya yetmedi. Burada, kalıtsal genetik yapı devreye girdi ve kanserin hangi hızda ve nasıl gelişeceğini belirledi.

MAPK yolu: Tümörler aynı hedefe farklı yollardan ulaştı

Çalışmada, her fare türünde neredeyse tüm tümörlerin, hücre bölünmesini yöneten MAPK yolunu aktive ettiği görüldü. Bu yol, insan kanserlerinde de sıkça rastlanan bir büyüme sistemi olarak biliniyor. Farklı fare türleri, Braf, Hras, Egfr ve Kras gibi çeşitli genler üzerinden bu yolu etkinleştirdi. Ancak, genetik geçmiş hangi genin mutasyona uğrayacağını ve kanserin hangi yoldan ilerleyeceğini belirledi. Örneğin, bazı türlerde Hras genindeki kodon 61 mutasyonları öne çıkarken, BL6 adlı türde bu mutasyona hiç rastlanmadı. C3H türünde genellikle tek bir sürücü mutasyon yeterli olurken, diğer türlerde birden fazla mutasyon gerekiyordu. Bu farklar, kanserin başlamasında genetik çeşitliliğin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

Farelerde tümör gelişimi: Genetik geçmiş tüm süreci etkiliyor

CAROLI türü farelerde, bazı tümörler büyümenin başında tüm kromozom setlerini iki katına çıkardı. Bu özellik, özellikle Braf geninin etkin olduğu tümörlerde gözlendi ve ilerleyen süreçte daha fazla genom hasarına yol açtı. Ayrıca, araştırmacılar bir tümörün kurucu hücresinin ne zaman kontrolü ele geçirdiğini de takip etti. C3H türünde, kurucu hücre DNA hasarından hemen sonra ortaya çıktı ve tümör, ilk hasar sırasında oluşan genetik çeşitliliği büyük ölçüde korudu. Diğer türlerde ise, hücreler çoğaldıkça erken dönemdeki bazı hücre soyları kayboldu. Bu bulgular, kanserin başlangıç sürecinin genetik geçmişe göre nasıl değişiklik gösterdiğini ortaya koydu.