Kanada-Çin ticaret anlaşması! ABD ile ilişkilerde yeni bir dönem mi başlıyor?

Kanada ile Çin arasında geçtiğimiz Cuma günü imzalanan yeni ticaret anlaşması, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerde önemli bir değişimin habercisi olarak görülüyor. Kanada Başbakanı Mark Carney'in liderliğinde atılan bu adım, ülkenin dış politikasında ABD'ye olan bağımlılığını sorgulayan ve daha bağımsız bir yol arayışının sinyallerini veren bir gelişme olarak öne çıkıyor. Özellikle elektrikli araçlar ve tarım ürünleri üzerinden şekillenen anlaşma, Kanada'nın ABD ile yaşadığı ticari belirsizliklerin ardından Çin ile ilişkilerini yeniden tanımlama çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Çin ile yapılan anlaşmanın detayları ve etkileri

Kanada-Çin ticaret anlaşması kapsamında, Kanada'nın Çinli elektrikli araçlara uyguladığı gümrük tarifelerinde önemli bir indirim sağlandı. 2024 yılı itibarıyla ithal edilen ilk 49.000 Çin menşeli elektrikli araç için uygulanan %100'lük tarife, %6,1'e çekildi. Bu kota, önümüzdeki beş yıl içinde 70.000 araca kadar yükseltilebilecek. Kanada hükümeti, bu adımın elektrikli araç pazarındaki rekabeti artıracağını ve tüketicilere daha uygun fiyatlı seçenekler sunacağını savunuyor. Elektrikli araçlar, anlaşmanın anahtar kelimesi olarak öne çıkarken, bu hamlenin Kanada otomotiv endüstrisi üzerindeki etkileri de tartışma konusu oldu.

Çin, küresel elektrikli araç üretiminin yaklaşık %70'ini elinde bulunduruyor ve bu alanda dünyanın en büyük üreticisi konumunda. Kanada'nın attığı bu adım, Çinli üreticilerin Kanada pazarına daha kolay erişmesini sağlayacak. Montreal'deki McGill Üniversitesi'nden iş profesörü Vivek Astvansh, elektrikli araçlara getirilen düşük tarifelerin, Çinli markaların Kanada pazarında yaklaşık %10'luk bir pay elde etmesini mümkün kılacağını belirtiyor. Bu gelişmenin, özellikle Tesla gibi ABD merkezli elektrikli araç üreticileri üzerinde baskı yaratabileceği ifade ediliyor.

Diğer taraftan, Kanada'nın bu tercihi, ABD ile olan ticari ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak da okunuyor. Washington merkezli ticaret danışmanı Eric Miller, Kanada'nın artık sadece ABD'nin kararlarını beklemeyeceğini ve kendi iradesiyle hareket edeceğini vurguluyor. Başbakan Carney de, "Dünya son yıllarda değişti" diyerek, Çin ile sağlanan ilerlemenin Kanada'yı "yeni dünya düzenine" hazırladığını ifade ediyor.

Tarım ürünlerinde karşılıklı avantajlar ve tepkiler

Anlaşmanın bir diğer önemli boyutu ise tarım ürünleri üzerinden şekilleniyor. Çin, Kanada'nın başta kanola tohumu olmak üzere tarım ürünlerine uyguladığı misilleme tarifelerinde ciddi bir indirime gitti. 1 Mart itibarıyla kanola tohumu üzerindeki %84'lük tarife, yaklaşık %15'e indirilecek. Ayrıca, yıl sonuna kadar Kanada kanola küspesi, ıstakoz, yengeç ve bezelye üzerindeki tarifelerin kaldırılması da Pekin tarafından taahhüt edildi. Bu gelişme, özellikle tarım sektöründe faaliyet gösteren Kanada'nın Saskatchewan eyaletindeki çiftçiler için büyük bir rahatlama anlamına geliyor. Saskatchewan Başbakanı Scott Moe, bu anlaşmanın çiftçiler için "çok iyi bir haber" olduğunu vurguladı.

Öte yandan, Kanada'nın otomotiv sektörünün merkezi olan Ontario eyaletinin Başbakanı Doug Ford, anlaşmayı sert bir dille eleştirdi. Ford, Çin'den gelen elektrikli araçlara uygulanan tarifelerin düşürülmesinin, Kanada ekonomisine zarar vereceğini ve iş kayıplarına yol açabileceğini savundu. Ford, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Carney hükümetinin "Kanada ekonomisinde eşit ya da anında yatırım garantisi olmadan ucuz Çin malı elektrikli araçların akışına kapı araladığını" belirtti. Bu eleştiriler, Kanada-Çin ticaret anlaşmasının ülke içinde de tartışmalı bir konu olduğunu gösteriyor.

Uzmanlar, elektrikli araçlar konusundaki düzenlemelerin Çinli üreticilerin Kanada otomobil pazarına girişini kolaylaştıracağını ve bunun yerli üreticiler üzerinde baskı oluşturabileceğini belirtiyor. Batı Üniversitesi'nden operasyon yönetimi ve sürdürülebilirlik alanında doçent olan Gal Raz, Çinli elektrikli araçların Kanada'da daha düşük fiyatlarla satılmasının tüketiciler için avantajlı olacağını, ancak yerli otomotiv sektörünün desteklenmemesi halinde bu durumun Kanada üreticilerine zarar verebileceğini dile getirdi.

ABD ile ilişkilerde belirsizlik ve yeni ticaret dengeleri

Kanada'nın Çin ile imzaladığı ticaret anlaşması, ABD ile olan ilişkilerdeki belirsizliğin bir sonucu olarak da değerlendiriliyor. Son yıllarda ABD'nin Kanada'ya yönelik uyguladığı gümrük tarifeleri, özellikle metal ve otomotiv sektörlerinde ekonomik belirsizlik yaratmıştı. ABD Başkanı Donald Trump, Kanada, ABD ve Meksika arasında yürürlükte olan Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması'nı (USMCA) "önemsiz" olarak nitelendirmiş ve iptal etme tehdidinde bulunmuştu. Bu süreçte, Kanada ve Meksika anlaşmanın devamından yana tavır alırken, ABD'nin yaklaşımı ticari ilişkilerde istikrarsızlığa yol açtı.